MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Trung Quốc siết chặt đất hiếm: Hàng loạt nhà máy ô tô châu Âu đứng trước nguy cơ ngừng sản xuất

Bối cảnh tại Trung Quốc và động thái kiểm soát mới

Để xuất khẩu những nguyên liệu này, các công ty phải xin giấy phép từ Bộ Thương mại Trung Quốc (MOFCOM) và tuân thủ các quy định “sử dụng kép” (dual-use) khi sản phẩm có khả năng ứng dụng trong các mục đích quốc phòng hoặc công nghệ nhạy cảm.

Tác động lên các doanh nghiệp châu Âu

Theo báo cáo của EU Chamber of Commerce tại Trung Quốc, kể từ khi các quy định mới có hiệu lực, hơn 140 đơn xin giấy phép xuất khẩu của các công ty EU đã được nộp, nhưng chỉ khoảng một phần tư trong số đó được xử lý thành công. Các đơn còn lại bị trì hoãn hoặc từ chối do thiếu các thông tin yêu cầu, dữ liệu nhạy cảm hoặc vấn đề thủ tục.

Các nhà sản xuất ô tô ở châu Âu gặp đình trệ sản xuất do không có đủ nam châm và các thành phần cần đất hiếm từ Trung Quốc. Một số nhà máy linh kiện bị buộc phải tạm dừng hoạt động vì nguồn cung bị gián đoạn.

Các ngành công nghệ cao như sản xuất chip, viễn thông, thiết bị y tế cũng bị tác động. Các doanh nghiệp báo mất lợi nhuận hoặc phải chuyển sang dự trữ nguyên liệu hoặc tìm nguồn cung thay thế, điều làm tăng chi phí sản xuất và kéo dài thời gian giao hàng.

Cam kết và phản ứng ngoại giao

Tại hội nghị thượng đỉnh EU – Trung Quốc tháng 7/2025, phía Trung Quốc từng cam kết sẽ thúc đẩy việc cấp giấy phép xuất khẩu nhanh hơn để giảm áp lực cho các công ty châu Âu.

Tuy nhiên, cam kết này chưa được thực hiện đầy đủ: mặc dù có một số giấy phép đã được cấp, nhưng tình trạng trì hoãn vẫn phổ biến. Các doanh nghiệp vẫn gặp khó trong quá trình xin cấp giấy phép vì thủ tục phức tạp, và yêu cầu cung cấp thông tin về người dùng cuối (end-use) và mục đích sử dụng sản phẩm bị đánh giá là xâm phạm sở hữu trí tuệ trong một số trường hợp.

Các hiệp hội ngành công nghiệp châu Âu, như CLEPA (Liên đoàn các nhà cung cấp ô tô), cũng đã lên tiếng kêu gọi Liên minh châu Âu thúc đẩy chiến lược nguyên liệu quan trọng (Critical Raw Materials Act) để giảm phụ thuộc vào Trung Quốc.

Hệ quả dài hạn & rủi ro chuỗi cung ứng

Phụ thuộc lớn vào nguồn cung từ Trung Quốc khiến châu Âu dễ bị tổn thương khi có biến động chính sách. Nếu Trung Quốc siết chặt hơn nữa, chi phí sản xuất ở châu Âu có thể tăng, dẫn đến giá bán sản phẩm cuối cùng tăng.

Việc tìm nguồn thay thế (diversification) không dễ: các nhà máy chế biến đất hiếm trung bình/nặng cần công nghệ cao, vốn đầu tư lớn, thời gian xây dựng dài, và không nhiều quốc gia có sẵn năng lực.

Rủi ro cho ngành ô tô điện, tuabin gió, thiết bị điện tử nếu nguyên liệu chủ chốt bị thiếu sẽ ảnh hưởng tới cam kết xanh (green transition) và kế hoạch sản xuất trong tương lai.

Ngoài ra, phụ thuộc nhiều vào giấy phép xuất khẩu nghĩa là doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi việc hành chính, chính sách bên ngoài doanh nghiệp – dẫn tới sự không chắc chắn cao, khó dự báo và khó lập kế hoạch sản xuất dài hạn.

Phản ứng của châu Âu & giải pháp

EU đã đưa vấn đề này vào nghị quyết tại Nghị viện châu Âu, yêu cầu thúc đẩy các dự án nội địa về khai thác và tinh chế đất hiếm, cũng như thiết lập các kho dự phòng nguyên liệu chiến lược.

Các công ty lớn như Solvay (Bỉ) đang mở rộng sản xuất vật liệu đất hiếm tại nhà máy La Rochelle (Pháp) để đáp ứng ít nhất 30% nhu cầu nam châm vĩnh cửu (permanent magnets) của châu Âu vào năm 2030.

Các doanh nghiệp cũng đang đầu tư vào tái chế nguyên liệu và nam châm, hoặc nghiên cứu thay thế (rare-earth-free magnets) để giảm phụ thuộc.

Đồng thời, EU đang cải thiện chính sách bên trong để hỗ trợ ngành công nghiệp này: ưu đãi đầu tư, cấp phép nhanh hơn, hỗ trợ R&D, hợp tác quốc tế để tìm nguồn mới ngoài Trung Quốc.

Kết luận

Khi Trung Quốc thực thi các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm, châu Âu đang đối mặt với cuộc khủng hoảng chuỗi cung ứng chưa từng có trong các ngành phụ thuộc cao vào nguyên liệu này. Những doanh nghiệp điện tử, ô tô, chip, thiết bị y tế… đều đang “ngấm đòn”.

Bài toán đặt ra cho châu Âu không chỉ là tìm nguồn mới hay xây nhà máy mới, mà cả việc xây dựng chính sách ổn định, hỗ trợ doanh nghiệp chịu tác động trong ngắn hạn, đồng thời tăng cường năng lực nội địa để đảm bảo an ninh kinh tế – công nghiệp trong dài hạn.