Trung Quốc giảm một nửa mục khai báo cho nhà xuất khẩu thực phẩm

Quy định có hiệu lực từ ngày 23/10, với thời hạn xử lý hồ sơ hợp lệ là 3 ngày làm việc. Hải quan Trung Quốc vẫn duy trì kiểm tra sau đăng ký.

Doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm sang Trung Quốc được giảm một nửa số mục thông tin phải kê khai khi đăng ký với cơ quan hải quan nước này, từ 20 xuống còn 10 mục. Thay đổi nằm trong Thông báo số 150/2026 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), có hiệu lực từ ngày 23/10/2026 và thay thế quy định được áp dụng từ năm 2012.

Đợt điều chỉnh diễn ra khi Trung Quốc tiếp tục là khách hàng lớn nhất của ngành rau quả Việt Nam. Số liệu Cục Hải quan do Bộ Công Thương công bố cho thấy, 9 tháng đầu năm 2026, thị trường này mang về 4.72 tỷ USD, tăng 22% so với cùng kỳ và chiếm gần hai phần ba tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả. Tính chung toàn ngành, giá trị xuất khẩu đạt 7.28 tỷ USD, tăng 19%.

Sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc càng rõ khi xuất khẩu rau quả đã có ba tháng liên tiếp vượt mốc 1 tỷ USD, đưa mục tiêu cán mốc 10 tỷ USD trong năm nay đến gần hơn. Để đạt con số này, ngành hàng còn cần thu về 2.72 tỷ USD trong quý cuối năm. Việc duy trì đơn hàng tại thị trường tiêu thụ lớn nhất vì thế có vai trò quan trọng đối với kết quả cả năm.

Theo quy định mới, doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu thực phẩm vào Trung Quốc hoặc đại lý của họ phải đăng ký với GACC. Hồ sơ được thực hiện trực tuyến qua hệ thống một cửa thương mại quốc tế hoặc cổng dịch vụ hành chính hải quan. Khi nhận đủ tài liệu hợp lệ, cơ quan chức năng có 3 ngày làm việc để hoàn tất thủ tục. Nếu hồ sơ chưa đáp ứng yêu cầu, doanh nghiệp cũng phải được thông báo những nội dung cần bổ sung trong thời hạn này.

Sau khi đăng ký thành công, nhà xuất khẩu được cấp mã số và thông tin được công khai trên hệ thống của Hải quan Trung Quốc. Đăng ký có hiệu lực lâu dài, nhưng doanh nghiệp phải cập nhật trong vòng 60 ngày kể từ khi phát sinh thay đổi thông tin. Quy định cũng áp dụng đối với các nhà nhập khẩu thực phẩm tại Trung Quốc, với những yêu cầu riêng về tư cách pháp lý và hồ sơ đăng ký.

 

Ông Ngô Xuân Nam, Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT), đánh giá việc giảm số mục khai báo và quy định rõ thời hạn xử lý sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, mục tiêu của lần sửa đổi còn là tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn thực phẩm nhập khẩu.

Hải quan Trung Quốc vẫn có quyền kiểm tra thực địa, yêu cầu cung cấp hồ sơ và đối chiếu thông tin đăng ký với dữ liệu khai báo tại cửa khẩu. Trường hợp phát hiện sai lệch, cơ quan chức năng sẽ yêu cầu doanh nghiệp sửa đổi, bổ sung trong thời hạn quy định. Việc hủy đăng ký được thực hiện theo những trường hợp pháp lý cụ thể, như doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, bị thu hồi giấy phép hoặc chủ động đề nghị hủy.

Doanh nghiệp cũng cần phân biệt thủ tục đăng ký nhà xuất khẩu theo Thông báo 150 với quy định đăng ký cơ sở sản xuất, chế biến và lưu trữ thực phẩm ở nước ngoài theo Lệnh 280 của GACC. Mã đăng ký theo Lệnh 280 có thời hạn 5 năm và chịu những yêu cầu riêng. Đối với rau quả, việc đáp ứng quy định về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, kiểm dịch và an toàn thực phẩm vẫn phải được bảo đảm.

Với sầu riêng, một trong những mặt hàng chủ lực, Bộ NN&MT tiếp tục yêu cầu quản lý chặt vùng nguyên liệu, các cơ sở đóng gói và chất lượng hàng xuất khẩu. Việc kiểm soát từ khâu sản xuất có ý nghĩa lớn bởi chỉ một lô hàng không đáp ứng tiêu chuẩn cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp, chưa kể rủi ro liên quan đến mã số và hồ sơ truy xuất nguồn gốc.

Áp lực tuân thủ tiêu chuẩn còn đi cùng những điểm yếu trong khâu thu mua và bảo quản nông sản. Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng chỉ ra rằng kim ngạch xuất khẩu tăng chưa đồng nghĩa thu nhập của người trồng được cải thiện tương ứng. Nhiều nông dân, hợp tác xã quy mô nhỏ vẫn thiếu vốn lưu động, kho chứa và hệ thống sấy đạt chuẩn, nên dễ rơi vào cảnh phải bán hàng với giá thấp khi bước vào chính vụ.

Khâu chế biến cũng chưa tận dụng hết năng lực hiện có. Theo Bộ NN&MT, nhiều cơ sở chế biến sâu mới vận hành ở mức 60-80% công suất thiết kế, một phần do thiếu kho lạnh và các trung tâm logistics dùng chung. Khi nông sản tập trung thu hoạch trong thời gian ngắn, việc bảo quản và chế biến hạn chế khiến người sản xuất gặp bất lợi trong khâu tiêu thụ.

Nhìn rộng ra toàn ngành, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản 10 tháng đầu năm 2026 ước đạt 62.9 tỷ USD, tăng 8% so với cùng kỳ và thực hiện gần 85% kế hoạch năm. Xuất siêu đạt 18.6 tỷ USD. Bộ NN&MT xác định rau quả, thủy sản, gỗ và sản phẩm gỗ là những nhóm hàng cần tiếp tục giữ đà tăng trưởng trong những tháng còn lại.

Ngoài kiểm soát chất lượng, ngành nông nghiệp sẽ tập trung tháo gỡ khó khăn về vốn, kho lạnh, logistics và dữ liệu truy xuất nguồn gốc; đồng thời đa dạng hóa thị trường để giảm phụ thuộc vào một số đối tác lớn. Với thủy sản, các nhiệm vụ trọng tâm vẫn là bảo đảm chất lượng tôm, cá tra, xử lý vấn đề khai thác bất hợp pháp (IUU) và các rào cản phòng vệ thương mại.

Thứ trưởng Bộ NN&MT Võ Văn Hưng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ mở cửa thị trường sang “mở được, vào được và giữ được thị trường”. Đây cũng là định hướng được ngành nông nghiệp đặt ra khi chuẩn bị các kịch bản xuất khẩu cho năm 2027.

 

FILI