Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng: Giải phóng mặt bằng 11.000 ha – Bài toán có khả thi?

Ngày 1/12/2025, Liên danh Văn Phú – MIK – Đại Quang Minh đã gửi văn bản đề xuất điều chỉnh phương án đầu tư Dự án Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng tới Thành ủy và UBND TP Hà Nội. Theo đó, hàng loạt thay đổi lớn được đưa ra, đặc biệt liên quan đến hướng tuyến, quy mô giải phóng mặt bằng (GPMB) và tái định cư – những yếu tố quyết định sinh tử của dự án.

Đề xuất mới: Dịch tuyến sát chân đê, GPMB “khổng lồ” hơn 11.000 ha

Khác với các nghiên cứu tiền khả thi trước đây (tuyến đường đi ngoài bãi sông bằng cầu cạn và hầm nhằm hạn chế ảnh hưởng thoát lũ), phương án mới của Liên danh đưa tuyến đại lộ chạy trên mặt đê Tả – Hữu sông Hồng. Điều này đồng nghĩa phần lớn khu dân cư ngoài đê – nơi mật độ dân số rất dày, pháp lý phức tạp – sẽ phải di dời.

Liên danh đề xuất mô hình “thành phố bọt biển” với: 3.297 ha công viên chuyên đề, 84 km trục giao thông bộ – thủy, Tái thiết mạnh mẽ hai bờ sông, giữ lại một số làng cổ như Bát Tràng, Chèm.

Để thể hiện quyết tâm, Liên danh cam kết nộp trước 4.000 tỷ đồng để đẩy nhanh khởi công vào 19/12/2025, thời điểm Quốc hội đang xem xét cơ chế đặc thù cho Hà Nội.

Tuy nhiên, với quy mô tái thiết và GPMB “khổng lồ”, câu hỏi đặt ra là: Liệu Hà Nội có thể thực hiện việc di dời – tái định cư đến hơn 300.000 dân trong vài năm tới?

11.000 ha GPMB, hơn 300.000 cư dân: Thách thức chưa từng có

Diện tích cần giải phóng theo phương án mới: 11.000 ha, gấp 12 lần Thủ Thiêm, lớn chưa từng có trong lịch sử các dự án đô thị Việt Nam.

Số người bị ảnh hưởng: hơn 300.000 người, sống lâu năm trên đất có pháp lý đan xen, tự phát, khó đo đạc – kiểm kê.

Các vấn đề lớn buộc phải giải quyết:

1. Quy mô tái định cư khổng lồ

Chuẩn bị khu tái định cư cho hàng trăm nghìn người đòi hỏi ít nhất 2 năm xây dựng hạ tầng (điện – nước – trường – trạm). Chưa có mặt bằng sạch, dự án không thể triển khai.

2. Khối lượng bồi thường phức tạp

Gồm bồi thường đất, nhà, tài sản, cây trồng, vật nuôi, hỗ trợ tạm cư, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề… Chi phí có thể lên đến hàng trăm nghìn tỷ – thậm chí cả triệu tỷ đồng, giải ngân trong 3–5 năm.

3. Gánh nặng nhân lực và quản lý

Cần hàng nghìn cán bộ đo đạc, thẩm định, xử lý khiếu nại kéo dài nhiều năm. Rủi ro khiếu kiện là rất lớn.

4. Nguy cơ phụ thuộc quá lớn vào thị trường bất động sản

Mô hình tài chính “khai thác quỹ đất” chỉ hiệu quả khi thị trường sôi động. Nếu thị trường trầm lắng, nguồn thu không đủ chi trả cho GPMB, dẫn đến chậm tiến độ — thậm chí đình trệ.

Bài học từ Thủ Thiêm: Khi GPMB vượt khả năng thực tế

Thủ Thiêm từng được kỳ vọng là trung tâm tài chính – thương mại của Đông Nam Á. Thế nhưng sau gần 30 năm: Hơn 60.000 người phải di dời, Quỹ tái định cư không đủ, Khiếu kiện kéo dài hơn 20 năm, 66 cán bộ, đảng viên bị xem xét kỷ luật.

Nguyên nhân chính: GPMB quá lớn, chuẩn bị tái định cư chưa đầy đủ, mô hình tài chính phụ thuộc mạnh vào thị trường địa ốc.

So sánh với dự án Trục Đại lộ Cảnh quan sông Hồng: Thủ Thiêm: 930 ha – 15.000 hộ; Sông Hồng: 11.000 ha – 300.000 cư dân.

Tức là dự án ven sông Hồng có quy mô gấp 12 lần diện tích và gấp hơn 20 lần dân số bị ảnh hưởng.

Rủi ro lặp lại “bài học Thủ Thiêm” không phải cảnh báo xa xôi, mà hiện hữu và rõ ràng ngay từ bước đề xuất.

Một dự án trọng điểm quốc gia cần nền tảng chắc chắn, không phải những cam kết tài chính “quá đẹp”

Mục tiêu khởi công ngày 19/12/2025 và hoàn thành trước 2/2030 để kỷ niệm 100 năm Ngày thành lập Đảng là rất quan trọng về mặt chính trị.

Nhưng nếu GPMB chậm 1–2 năm, toàn bộ kế hoạch sẽ đổ vỡ.

Do đó, các chuyên gia cho rằng: Hà Nội không thể đặt cược vào một phương án đòi hỏi di dời hàng trăm nghìn dân trong thời gian ngắn. Cần phương án chắc chắn về tái định cư trước. Việc “vẽ” một mô hình đô thị đẹp trên giấy không thể đánh đổi bằng những rủi ro xã hội rất lớn.

Quyết định phải dựa trên thực thi, không chỉ tầm nhìn

Hà Nội đang đứng trước thời cơ lịch sử để kiến tạo một trục đại lộ biểu tượng hai bên sông Hồng. Tuy nhiên, trước khi chọn phương án đầu tư: