Trò tung hứng hòa bình mang thương hiệu Donald Trump

Trong khi Nhà Trắng ra sức đánh bóng một thỏa thuận "mang tính khái niệm", thực tế chiến trường và những tuyên bố lạnh lùng từ Tehran cho thấy ngòi nổ hạt nhân vẫn chưa hề được tháo gỡ.

Chỉ vài giờ sau khi cảnh báo khả năng mở chiến dịch nhằm vào đảo Kharg - trung tâm xuất khẩu dầu mỏ của Iran - Tổng thống Donald Trump bất ngờ tuyên bố Mỹ đang tiến rất gần tới một thỏa thuận "tuyệt vời" với Tehran.

Ông cho rằng các đòn quân sự cùng sức ép ngoại giao đã buộc Iran phải nhượng bộ trên bàn đàm phán. Tuy nhiên, thực tế hiện nay vẫn chưa cho thấy một thỏa thuận hoàn chỉnh đủ khả năng chấm dứt xung đột hoặc giải quyết tận gốc hồ sơ hạt nhân Iran.

Theo các nhà phân tích, đây không phải lần đầu tiên ông Trump khẳng định bước đột phá sắp xuất hiện. Trong nhiều tháng qua, ông đã nhiều lần đưa ra nhận định tương tự nhưng kết quả thực tế vẫn rất hạn chế.

Ông Seth Jones, chuyên gia thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định hiện chưa có bằng chứng đủ sức thuyết phục cho thấy một thỏa thuận toàn diện đã được hình thành. Ngay cả khi đạt được đồng thuận bước đầu, khả năng duy trì lâu dài vẫn là dấu hỏi lớn.

Những tín hiệu trái chiều

Nhà Trắng đến nay vẫn chưa công bố chi tiết nội dung đàm phán.

Một số nguồn tin cho rằng hai bên có thể đang hướng tới thỏa thuận tạm thời nhằm duy trì lưu thông qua eo biển Hormuz và kéo dài lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, những vấn đề khó nhất như chương trình hạt nhân nhiều khả năng vẫn sẽ phải tiếp tục thương lượng.

Ông Frank Kendall, cựu Bộ trưởng Không quân Mỹ, cho rằng điều đang được thảo luận có thể chỉ là một bước gia hạn ngừng bắn chứ chưa phải thỏa thuận hòa bình cuối cùng.

Ngay cả phía Iran cũng tỏ ra thận trọng. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei khẳng định các thông tin về thỏa thuận hiện mới chỉ là suy đoán và Tehran chưa đưa ra quyết định cuối cùng.

Những phát biểu trái ngược từ hai phía khiến triển vọng đạt đột phá vẫn còn khá mơ hồ.

Bốn nút thắt cản đường hòa ước

Hồ sơ hạt nhân

Đây vẫn là rào cản lớn nhất.

Washington muốn Iran chấm dứt hoàn toàn khả năng phát triển vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở cam kết trên giấy mà còn ở cơ chế kiểm chứng và giám sát trong tương lai.

Nếu không xây dựng được cơ chế thực thi đáng tin cậy, bất kỳ thỏa thuận nào cũng có nguy cơ đổ vỡ.

Kho uranium làm giàu

Mỹ từng yêu cầu Iran bàn giao lượng uranium làm giàu ở mức cao.

Tuy nhiên, phần lớn số vật liệu này được cho là đang lưu trữ sâu dưới lòng đất và rất khó tiếp cận sau các đợt không kích. Đây là điểm khiến Washington khó có thể tuyên bố giành thắng lợi hoàn toàn.

Iran được cho là đang muốn Mỹ giải phóng khoảng 24 tỷ USD tài sản bị đóng băng.

Nếu Nhà Trắng chấp nhận nhượng bộ, ông Trump có thể đối mặt với những chỉ trích tương tự những gì ông từng dành cho chính quyền Barack Obama khi giải ngân tài sản cho Tehran cách đây nhiều năm.

Eo biển Hormuz và mạng lưới đồng minh của Iran

Hormuz vẫn là tuyến hàng hải chiến lược có khả năng tác động trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Trong khi đó, câu chuyện về việc Iran hỗ trợ các lực lượng đồng minh trong khu vực như Hamas hay Hezbollah cũng chưa có cơ chế xác minh rõ ràng. Đây từng là một trong những mục tiêu trọng tâm mà chính quyền Trump tuyên bố theo đuổi.

Cơ hội vẫn có, nhưng chưa thể lạc quan

Việc Mỹ và Iran tiếp tục đối thoại cho thấy cánh cửa ngoại giao vẫn chưa đóng lại. Thậm chí, nhiều tín hiệu cho thấy khả năng gia hạn ngừng bắn hoặc đạt được một thỏa thuận khung đang cao hơn trước.

Tuy nhiên, phần dễ nhất có lẽ đã qua. Những nội dung quyết định nhất vẫn nằm ở phía trước.

Sau gần 40 lần tuyên bố thỏa thuận đã ở rất gần, ông Trump tiếp tục đặt cược vào ngoại giao. Nhưng khi các điểm nghẽn cốt lõi chưa được tháo gỡ, hòa ước giữa Washington và Tehran vẫn còn là mục tiêu nhiều tham vọng hơn là một kết quả đã nằm trong tầm tay.