"Trả đất" hay "Trả sinh kế"?

Sửa Luật Đất đai 2024 hướng tới bước ngoặt lớn: Chuyển dịch từ "bồi thường tài sản" sang "tái thiết sinh kế". Sự thay đổi mang tính nền tảng này sẽ tái cấu trúc toàn bộ dòng vốn đầu tư và dự án bất động sản trong thời gian tới.

Dự thảo Luật sửa đổi Luật Đất đai 2024 chuyển từ tư duy bồi thường tài sản sang tái thiết cuộc sống, đặt trọng tâm vào duy trì sinh kế và ổn định thu nhập cho người dân.

Dự thảo Luật sửa đổi Luật Đất đai 2024 đánh dấu sự chuyển đổi trong cách tiếp cận chính sách tái định cư. Thay vì tập trung vào bù đắp giá trị đất và tài sản bị thu hồi, chính sách mới hướng tới tái thiết toàn diện cuộc sống của người dân. Điều này bao gồm không chỉ chỗ ở mới mà còn khả năng duy trì sinh kế, việc làm và nguồn thu nhập ổn định. Sự thay đổi này phản ánh nhận thức rằng những yếu tố này là quyết định liệu người dân có thực sự ổn định cuộc sống sau tái định cư hay không. Dự thảo cũng đề xuất giao cho địa phương căn cứ điều kiện cụ thể để đưa ra mức hỗ trợ phù hợp.

Thực tế cho thấy nhiều khu tái định cư được xây dựng khang trang nhưng người dân không mặn mà chuyển đến vì thiếu hạ tầng xã hội cần thiết. Chất lượng tái định cư không chỉ do diện tích hay chất lượng căn nhà, mà còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận trường học, cơ sở y tế, chợ và các cơ hội việc làm. Đặc biệt đối với các hộ sử dụng nơi ở kết hợp với sản xuất, kinh doanh, vị trí địa lý mới có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận khách hàng và duy trì nguồn thu nhập. Nếu địa điểm mới thiếu điều kiện giao thông hoặc tiếp cận thị trường, sinh kế có thể bị ảnh hưởng ngay cả khi điều kiện nhà ở được bảo đảm.

Dự thảo luật bỏ ưu tiên vị trí thuận lợi cho hộ sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ. Điều này đáng lưu ý vì vị trí đất gắn trực tiếp với việc làm và thu nhập của những hộ này. Nếu chỉ được bố trí chỗ ở mới nhưng vị trí không phù hợp, người dân có thể mất sinh kế. Cần làm rõ hơn cơ chế tái định cư tại chỗ để đảm bảo công bằng giữa các trường hợp có hoàn cảnh tương đồng. Đặc biệt, việc xác định rõ vị trí tái định cư, khả năng tiếp cận hạ tầng và dịch vụ nên được tính đến ngay trong phương án bồi thường, hỗ trợ, thay vì chỉ được xem xét sau khi người dân đã di chuyển.