Tham vọng biến Hormuz thành "cỗ máy in tiền" của ông Trump

Ý tưởng về một trạm thu phí chung giữa hai kẻ cựu thù không chỉ thách thức mọi quy luật ngoại giao truyền thống mà còn đặt ra câu hỏi lớn về quyền kiểm soát thực tế tại Hormuz, nơi Iran vừa tái phong tỏa và đe dọa xé bỏ lệnh ngừng bắn.

Trong một phát biểu ngày 8/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington đang cân nhắc khả năng thiết lập một mô hình “liên doanh” với Iran nhằm thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.

Theo ông, đây có thể là cách để vừa đảm bảo an ninh hàng hải, vừa tạo nguồn tài chính phục vụ tái thiết khu vực. “Một ý tưởng tuyệt vời”, ông Trump mô tả, đồng thời nhấn mạnh tiềm năng tạo ra nguồn thu lớn từ tuyến vận tải chiến lược này.

Tuy nhiên, đề xuất trên không nằm trong khuôn khổ kế hoạch hòa bình mà hai bên đang thảo luận. Trước đó, Iran đã đưa ra bộ điều kiện riêng, trong đó nhấn mạnh quyền kiểm soát eo biển Hormuz — điểm nghẽn quan trọng của dòng chảy năng lượng toàn cầu.

Hormuz bị “định giá” giữa căng thẳng

Song song với phát biểu từ phía Mỹ, Tehran đã phát tín hiệu về việc thiết lập một cơ chế thu phí riêng đối với tàu qua lại khu vực này.

Theo các nguồn tin quốc tế, Iran dự kiến áp dụng mức phí khoảng 1 USD cho mỗi thùng dầu, thậm chí có thể yêu cầu thanh toán bằng Bitcoin trong thời gian ngừng bắn kéo dài hai tuần.

Quy trình không đơn giản: tàu phải khai báo, chờ xét duyệt và chỉ được phép lưu thông sau khi hoàn tất nghĩa vụ tài chính.

Động thái này ngay lập tức vấp phải phản ứng từ Washington, khi Nhà Trắng coi đây là một đề xuất “không thể chấp nhận”.

Ngừng bắn mong manh, rủi ro gia tăng

Trong khi tranh cãi về cơ chế thu phí chưa ngã ngũ, thực địa lại cho thấy tình hình phức tạp hơn.

Iran đã siết kiểm soát eo biển Hormuz, đồng thời phát cảnh báo đối với các tàu không tuân thủ quy trình. Việc lưu thông không bị chặn hoàn toàn, nhưng đã chuyển sang trạng thái kiểm soát chặt, làm gia tăng rủi ro đối với các tuyến vận tải quốc tế.

Cùng lúc, các hoạt động quân sự tại Li-băng vẫn tiếp diễn, khiến nền tảng của thỏa thuận ngừng bắn trở nên mong manh. Tehran thậm chí để ngỏ khả năng hủy bỏ thỏa thuận nếu các cam kết từ phía Mỹ không được thực hiện.

Một “luật chơi” mới đang hình thành

Đề xuất liên doanh của ông Trump, nếu được theo đuổi, có thể tạo ra tiền lệ chưa từng có: Mỹ và Iran cùng tham gia điều tiết một tuyến hàng hải chiến lược.

Nhưng thực tế cho thấy khoảng cách giữa ý tưởng và khả năng triển khai vẫn rất lớn. Sự khác biệt về lợi ích, cùng với yếu tố địa chính trị phức tạp, khiến Hormuz tiếp tục là điểm nóng khó kiểm soát.

Trong ngắn hạn, thay vì trở thành biểu tượng hợp tác, eo biển này đang dần biến thành “trạm kiểm soát” với luật chơi mới — nơi an ninh, tài chính và quyền lực đan xen chặt chẽ.