'Thà thuê nhà đến tuổi 40 còn hơn 20 năm làm con nợ'

Nếu phải dành phần lớn thu nhập trong 20-30 năm để trả nợ mua nhà, không dám nghỉ việc, không dám sinh con, đó có phải là ổn định không?

Câu chuyện nhiều người trẻ lựa chọn thuê phòng trọ hoặc căn hộ dịch vụ thay vì dốc toàn bộ sức lực để mua nhà đang tạo ra nhiều tranh luận. Có người cho rằng đó là lối sống thực tế, biết lượng sức mình; người khác lại lo ngại đây là biểu hiện của tâm lý ngại khó, ngại phấn đấu. Nhưng tôi cho rằng đằng sau lựa chọn "ở trọ sang chảnh" không đơn thuần là chuyện thích hưởng thụ.

Đó còn là dấu hiệu cho thấy một bộ phận người trẻ đang tính toán lại bài toán cuộc sống trong bối cảnh giá nhà tại các đô thị lớn tăng nhanh, trong khi thu nhập của phần đông người lao động chưa thể tăng tương ứng. Khi một căn hộ có giá vài tỷ đồng, còn thu nhập của một người trẻ chỉ ở mức vài chục triệu đồng mỗi tháng, câu hỏi "có nên mua nhà ngay không?" rõ ràng cần được trả lời bằng những con số cụ thể chứ không thể chỉ bằng một lời khuyên kiểu "còn trẻ thì phải cố.

Khoảng hơn chục năm trước, một cặp vợ chồng trẻ sau vài năm đi làm, cộng thêm sự hỗ trợ của gia đình, vẫn có thể nghĩ đến chuyện mua một căn hộ nhỏ. Nhưng hiện nay, bài toán ấy đã khó hơn đáng kể tại các đô thị lớn. Với mặt bằng giá nhà cao, người mua thường phải chuẩn bị một khoản vốn ban đầu không nhỏ và chấp nhận vay ngân hàng trong thời gian dài.

Điều đáng nói là không ít người vẫn cố gắng lao vào cuộc đua sở hữu nhà bằng mọi giá. Họ vay 20-30 năm, chấp nhận dành phần lớn thu nhập hằng tháng để trả gốc và lãi, cắt giảm những nhu cầu thiết yếu, thậm chí trì hoãn những kế hoạch quan trọng khác của gia đình. Bề ngoài, họ là chủ sở hữu một căn hộ; nhưng về mặt dòng tiền, họ có thể đang phải sống trong áp lực thường trực của một khoản nợ kéo dài hàng chục năm.

Tôi từng gặp không ít người trẻ có công việc ổn định nhưng vẫn phải tính toán rất kỹ từng khoản chi sau khi mua nhà: lương vừa nhận đã phải dành một phần lớn để trả ngân hàng; những chuyến đi bị cắt giảm, việc học thêm để nâng cao chuyên môn phải cân nhắc, những khoản chi cho cha mẹ, con cái cũng phải tính toán chặt chẽ hơn... Có người nói vui rằng căn hộ đứng tên mình nhưng trong nhiều năm đầu, cảm giác thực tế lại giống như mình đang làm thuê cho ngân hàng.

Tất nhiên, vay mua nhà không phải là điều xấu. Nếu khoản vay phù hợp với thu nhập, có quỹ dự phòng và khả năng trả nợ an toàn thì đó có thể là một công cụ tài chính hợp lý. Vấn đề nằm ở chỗ người mua có đang vay quá sức hay không? Một căn nhà chỉ thực sự đem lại cảm giác an cư khi người sở hữu nó vẫn còn đủ khả năng sống một cuộc sống bình thường sau khi trả tiền nhà mỗi tháng.

Tôi không cho rằng người trẻ chọn thuê nhà đều là những người ngại khổ hay thiếu ý chí. Trên thực tế, nhiều người vẫn làm việc rất chăm chỉ, vẫn tiết kiệm, vẫn đầu tư cho nghề nghiệp và tương lai. Chỉ có điều họ không còn xem việc mua nhà bằng mọi giá là thước đo duy nhất của thành công.

Nhiều thế hệ trước thường nói với con cái rằng phải có nhà thì mới ổn định. Quan niệm ấy có cơ sở, bởi trong văn hóa Việt Nam, sở hữu một nơi ở riêng vẫn là một nhu cầu rất quan trọng. Nhưng ổn định không nên được hiểu đơn giản là có một căn nhà đứng tên mình. Nếu để sở hữu căn nhà đó, một người phải dành phần lớn thu nhập trong 20-30 năm để trả nợ, không có quỹ dự phòng, không dám nghỉ việc, không dám sinh con hoặc luôn sống trong nỗi lo mất khả năng trả nợ, thì đó có thực sự là sự ổn định hay không?

Điều đáng sợ là một người có một căn nhà nhưng không còn đủ sức để tận hưởng cuộc sống của mình. Một người trẻ hoàn toàn có thể lựa chọn thuê nhà trong vài năm để tích lũy kinh nghiệm, nâng cao thu nhập, xây dựng quỹ dự phòng rồi mới mua nhà. Nếu sau 5-10 năm, năng lực tài chính tốt hơn, khoản tiền tích lũy lớn hơn và nhu cầu cuộc sống đã rõ ràng hơn, quyết định mua nhà khi ấy có thể hợp lý hơn nhiều so với việc mua quá sớm chỉ vì sợ mình "chậm hơn người khác".

Tôi từng nghe một người em nói: "Em không muốn đến tuổi 30 mà chỉ có một căn hộ và một đống nợ. Em muốn có cả cuộc sống nữa". Sở hữu nhà vẫn là mục tiêu đáng quý, nhưng không phải ai cũng cần đạt được mục tiêu ấy ở cùng một độ tuổi và bằng cùng một cách. Có người mua nhà ở tuổi 28, có người mua ở tuổi 40, có người lựa chọn thuê nhà hàng chục năm để dành nguồn lực cho học tập, nghề nghiệp, chăm sóc cha mẹ hoặc những mục tiêu khác. Không có một công thức chung cho tất cả. Điều quan trọng nhất vẫn là mỗi người phải hiểu rõ khả năng tài chính của mình.

Một căn nhà có thể là tài sản. Nhưng sức khỏe, thời gian, nghề nghiệp, kiến thức và sự bình yên cũng là tài sản. Tôi cho rằng một cuộc sống tốt là cuộc sống mà sau khi trả tiền nhà, tiền điện, tiền ăn và những khoản nợ nếu có, chúng ta vẫn còn đủ sức để chăm sóc cha mẹ, nuôi dạy con cái, học thêm một điều mới, gặp một người bạn, đọc một cuốn sách và đôi khi tự thưởng cho mình một buổi tối thật bình yên.