Tài xế công nghệ cần một “luật chơi” mới

Việc cân bằng lợi ích giữa doanh nghiệp sở hữu nền tảng, cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng lao động tự do đòi hỏi các tiêu chuẩn pháp lý minh bạch hơn, qua đó định hình lại biên lợi nhuận và mô hình vận hành của toàn ngành dịch vụ vận tải công nghệ.

Tranh luận quanh chính sách giá, phí và khoản khấu trừ của Grab đang kéo bài toán kinh tế nền tảng tại Việt Nam sang một giai đoạn mới: minh bạch thuật toán, định danh pháp lý và thiết kế lại cơ chế an sinh cho tài xế.

Ngày 11/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết đang rà soát, xác minh các phản ánh liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và khoản khấu trừ của Grab. Cơ quan này đã yêu cầu Grab cung cấp thông tin, tài liệu về cơ chế xác định và điều chỉnh giá, đồng thời đề nghị một số nền tảng gọi xe khác cung cấp dữ liệu để phục vụ đánh giá.

Vấn đề vì thế không còn đơn thuần là tài xế được nhận bao nhiêu phần trăm doanh thu. Theo phân tích được dẫn trong bài, mô hình nền tảng tạo ra một khoảng cách đáng kể về thông tin: tài xế có thể biết giá khách trả và số tiền thực nhận nhưng không dễ tiếp cận cách thuật toán phân bổ cuốc, điều chỉnh giá hay hình thành các khoản khấu trừ.

Trong khi đó, Grab hiện xác định tài xế là “đối tác” theo thỏa thuận hợp tác cung cấp dịch vụ qua ứng dụng. Điều khoản được cập nhật tháng 7/2026 tiếp tục đặt quan hệ này trên nền tảng hợp tác, thay vì quan hệ lao động truyền thống.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không có một mô hình duy nhất. Indonesia áp mức khấu trừ khoảng 8% đối với dịch vụ xe hai bánh; Ấn Độ quy định tài xế sử dụng phương tiện của mình được nhận tối thiểu 80% cước. Singapore lại chọn cách định danh “người lao động nền tảng”, gắn với đóng góp an sinh và quyền thương lượng. Liên minh châu Âu tập trung thêm vào minh bạch quản trị bằng thuật toán và cơ chế xem xét các quyết định tự động.

Với doanh nghiệp nền tảng, thay đổi chính sách có thể tác động trực tiếp đến cấu trúc chi phí và biên lợi nhuận. Với tài xế, tỷ lệ nhận về cao hơn chưa chắc đồng nghĩa thu nhập thực tế tăng nếu số chuyến giảm. Còn người dùng có thể phải chịu một phần chi phí thông qua giá cước cao hơn hoặc khuyến mại thấp hơn.