MỚI

Tính thuế TNCN 2026

#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Tại sao Trump lại nhắm đến dầu ăn làm đòn bẩy trong cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung

Tổng thống Donald Trump đe dọa cắt đứt nhập khẩu dầu ăn (gồm dầu chiết xuất từ dầu ăn đã qua sử dụng) từ Trung Quốc nhằm đáp trả việc Bắc Kinh ngừng mua đậu tương của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu dầu ăn Trung Quốc sang Mỹ đã sụt mạnh trong năm 2025 trước khi lời đe dọa này được đưa ra.

1. Bối cảnh căng thẳng trong thương mại nông sản

Trong những tháng gần đây, Trung Quốc đã giảm gần như hoàn toàn lượng mua đậu tương từ Mỹ, khiến các ngành nông nghiệp Mỹ chịu áp lực lớn về đầu ra. Trump gọi hành động này của Trung Quốc là “hành vi thù địch kinh tế” và tuyên bố sẽ cân nhắc biện pháp trả đũa. Ông cho rằng Hoa Kỳ hoàn toàn có khả năng tự sản xuất loại dầu ăn cần thiết mà không phụ thuộc vào nhập khẩu từ Trung Quốc.

Việc chọn dầu ăn là “mục tiêu” phản ánh cách Trump mở rộng chiến lược áp lực thương mại: thay vì nhắm vào mặt hàng nông sản lớn như đậu tương, ông chuyển hướng sang sản phẩm phụ là dầu ăn đã qua sử dụng (used cooking oil, UCO) - một mắt xích nhỏ nhưng mang ý nghĩa chiến lược.

Chính sách nhập khẩu dầu ăn từ Trung Quốc từng phát triển nhanh trong giai đoạn đẩy mạnh năng lượng sinh học tại Hoa Kỳ, nhưng đã tổn động khi Bắc Kinh điều chỉnh chính sách thuế xuất khẩu và Mỹ áp thuế bổ sung.

2. Xuất khẩu dầu ăn Trung Quốc sang Mỹ đã suy giảm mạnh

Trước khi Trump công khai đe dọa, lượng nhập khẩu dầu ăn Trung Quốc vào Mỹ đã lao dốc: chỉ trong giai đoạn từ đầu năm đến tháng 8, khối lượng giảm tới 65% so với cùng kỳ trước đó, tương ứng giá trị xuất khẩu chỉ còn khoảng 286,7 triệu USD, so với 1,1 tỷ USD tổng kim ngạch của năm 2024.

Trong năm 2024, Mỹ từng là thị trường hàng đầu của Trung Quốc đối với dầu ăn đã qua sử dụng, nhập khoảng 1,27 triệu tấn. Nhưng các biện pháp thuế và cắt giảm trợ cấp từ phía Trung Quốc đã làm thị trường Mỹ mất đi sức hấp dẫn với nhà xuất khẩu Trung Quốc.

Một số thương nhân Trung Quốc cho biết họ đã chuyển hướng xuất khẩu chủ yếu về thị trường châu Âu, Đông Nam Á hoặc các quốc gia như Singapore, Hà Lan, Malaysia, vốn đã là khách hàng truyền thống của dòng dầu ăn tái chế Trung Quốc.

3. Hiệu ứng kinh tế và chính trị - biểu tượng hơn là thực chất

Theo các chuyên gia và thương nhân, nếu Mỹ dừng nhập khẩu dầu ăn từ Trung Quốc, tác động kinh tế sẽ rất nhỏ. Dòng thương mại UCO vốn là ngách nhỏ trong toàn bộ thương mại nông sản giữa hai nước, nên việc cắt bỏ nó không làm thay đổi lớn cán cân thương mại.

Mục tiêu thực sự của Trump có thể là gửi thông điệp mạnh mẽ tới giới nông dân Mỹ và đối thủ ngoại thương: rằng chính quyền vẫn sẵn sàng đối đầu và bảo vệ lợi ích nội địa. Đây sẽ là công cụ áp lực mới trong “cuộc chiến thương mại nông sản”.

Cổ phiếu các công ty xuất khẩu hoặc chế biến nông sản như Bunge và Archer Daniels Midland đã tăng đột biến sau lời tuyên bố của Trump (Bunge tăng 5,1%; ADM tăng 3%) - một phản ứng của thị trường tài chính trước kỳ vọng chính sách có lợi cho ngành nội địa Mỹ.

4. Những hạn chế và rủi ro trong việc thực thi

Dầu ăn đã qua sử dụng không phải là sản phẩm thiết yếu hàng đầu: thị trường vốn đã suy giảm, các nhà sản xuất Trung Quốc đã tìm khách hàng khác, nên việc Mỹ cấm nhập khẩu có thể chỉ mang tính biểu tượng.

Nếu Mỹ thực sự áp lệnh cấm hoặc thuế nặng hơn với dầu ăn Trung Quốc, Trung Quốc có thể đáp trả theo cách đối xứng ở các mặt hàng quan trọng hơn, nhất là lĩnh vực công nghệ hoặc khoáng sản chiến lược.

Thêm vào đó, khi giá lương thực, dầu ăn hoặc nhiên liệu sinh học biến động, người tiêu dùng và chuỗi sản xuất có thể bị ảnh hưởng gián tiếp. Việc chính sách thương mại “đòn nhỏ” trở thành “vũ khí” chính trị có thể đẩy sự bất ổn vào thị trường nông nghiệp và năng lượng sinh học Mỹ.

Kết luận

Việc Trump nhắm vào dầu ăn nhập khẩu từ Trung Quốc cho thấy chiến lược thương mại ngày càng tinh vi: sử dụng một mặt hàng nhỏ nhưng có ý nghĩa biểu tượng để thể hiện thái độ cứng rắn với Trung Quốc, đồng thời củng cố uy tín chính trị trước công chúng nông thôn. Dù tác động kinh tế thực tế có thể hạn chế, động thái này cho thấy căng thẳng thương mại giữa Mỹ và Trung Quốc vẫn sẽ tiếp tục leo thang theo những hướng bất ngờ.