Sóng gió từ Trung Quốc phủ bóng lên cánh đồng Mỹ

Trung Quốc đẩy mạnh nhập khẩu đậu nành từ Nam Mỹ, đặc biệt là Argentina và Brazil, nhờ lợi thế giá và chính sách thuế ưu đãi, khiến thị phần Mỹ sụt giảm mạnh. Nông dân Mỹ đứng trước nguy cơ mất hàng chục triệu tấn doanh số, thiệt hại hàng tỷ USD trong bối cảnh chiến tranh thương mại chưa có lối ra.

Giữa lúc chiến tranh thương mại căng thẳng, Trung Quốc đang "chơi lớn" khi chuyển hướng mua đậu nành sang Nam Mỹ. Quyết định này không chỉ là đòn "trả đũa" mạnh mẽ, mà còn đẩy nông dân Mỹ vào thế khó, đối mặt với hàng tỷ USD thiệt hại và nguy cơ mất trắng thị trường béo bở.

Theo Reuters, ngay sau khi Argentina bãi bỏ thuế xuất khẩu ngũ cốc, các nhà nhập khẩu Trung Quốc lập tức chốt mua ít nhất 10 chuyến đậu nành, thậm chí có thể lên tới 15 chuyến, với quy mô Panamax (65.000 tấn/chuyến) giao trong tháng 11. Đây là cú hích lớn cho nông sản Nam Mỹ, đồng thời là đòn giáng mạnh vào nông dân Mỹ – vốn lâu nay phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Chính sách tạm thời về thuế giúp đậu nành Argentina cạnh tranh vượt trội, buộc thương nhân Trung Quốc tăng tốc dự trữ quý IV, vốn là giai đoạn Mỹ thường nắm ưu thế.

Thực tế, Trung Quốc đã nhập khoảng 7,4 triệu tấn đậu nành trong tháng 10, chủ yếu từ Nam Mỹ, đáp ứng tới 95% nhu cầu; đồng thời ký thêm 1 triệu tấn cho tháng 11. Trong khi đó, các năm trước, Mỹ luôn cung cấp 12 – 13 triệu tấn cho giai đoạn này. Hải quan Trung Quốc ghi nhận, riêng tháng 8, nhập khẩu đạt 12,2 triệu tấn – mức cao thứ hai trong lịch sử, trong đó Brazil chiếm 85%. Xu hướng này tiếp diễn trong suốt 8 tháng đầu năm, nâng tổng nhập khẩu lên 72,9 triệu tấn, tăng 4,7% YoY; với Brazil áp đảo 42,26 triệu tấn, còn Mỹ chỉ còn 16,57 triệu tấn – giảm mạnh từ tỷ trọng 41% năm 2016 xuống chỉ còn 20% năm 2024.

Nông dân Mỹ mất chỗ đứng

Trái ngược với sự hưng phấn của Nam Mỹ, nông dân Mỹ rơi vào thế khó chưa từng có. Trung Quốc vẫn chưa mua bất kỳ lô nào từ vụ thu hoạch mới, bất chấp đậu nành Mỹ rẻ hơn 80 – 90 cent/bushel so với Brazil. Thuế trả đũa 23% khiến chi phí đội thêm tới 2 USD/bushel, làm hàng Mỹ mất hẳn lợi thế. Giá hợp đồng tương lai tại Chicago lao dốc xuống đáy 5 năm, phản ánh niềm tin thị trường sụt giảm.

Theo Dan Basse – Chủ tịch AgResource, nếu Trung Quốc tiếp tục “đứng ngoài” đến giữa tháng 11, nông dân Mỹ có thể mất tới 14 – 16 triệu tấn doanh số, đồng nghĩa hàng tỷ USD bốc hơi chỉ trong vài tháng. USDA từng dự báo xuất khẩu niên vụ 2025/26 đạt 46,4 triệu tấn, song với tình hình hiện tại, kịch bản điều chỉnh giảm là khó tránh khỏi.

Thương mại bế tắc, nguy cơ lan rộng

Các hiệp hội nông nghiệp Mỹ liên tục kêu gọi chính quyền Washington sớm đạt thỏa thuận với Bắc Kinh, bởi nếu bế tắc kéo dài, không chỉ đậu nành mà toàn bộ chuỗi giá trị nông nghiệp Mỹ sẽ bị tổn thương. Trong khi đó, Trung Quốc vẫn kiên trì chiến lược dự trữ mạnh tay, phòng ngừa rủi ro nguồn cung quý I năm sau.

Thực tế cho thấy, đậu nành Mỹ đang dần mất vị thế tại thị trường Trung Quốc: từ mức 34% năm 2017 xuống chỉ còn 21% năm 2024. Đây là hồi chuông cảnh tỉnh cho nông nghiệp Mỹ, khi thương mại nông sản ngày càng gắn chặt với bàn cờ địa chính trị và cạnh tranh chiến lược toàn cầu.