"Siêu dự án" FDI phải cam kết lộ trình chuyển giao công nghệ lõi

Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TPHCM (SHTP) sẽ yêu cầu các "siêu dự án" FDI cam kết bằng văn bản về lộ trình chuyển giao công nghệ lõi, đầu tư nghiên cứu phát triển (R&D), đào tạo nhân lực và nâng tỷ lệ nội địa hóa.

Định hướng này được đưa ra sau khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. TPHCM đang chuyển từ mục tiêu thu hút thật nhiều dự án sang lựa chọn những nhà đầu tư có khả năng mang theo công nghệ, tạo giá trị gia tăng cao và giúp doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tại họp báo kinh tế - xã hội chiều 18/06, ông Lê Thành Nhân, Trưởng phòng Xúc tiến đầu tư SHTP, cho biết đơn vị đang xây dựng bộ tiêu chí đánh giá nhà đầu tư theo hướng định lượng và minh bạch. Theo đó, các trung tâm dữ liệu phải đạt suất đầu tư tối thiểu trên 100 triệu USD/ha; dự án R&D trên 11.5 triệu USD/ha và sản xuất công nghệ cao trên 20.4 triệu USD/ha.

Tuy nhiên, vốn đầu tư sẽ không còn là thước đo duy nhất. Những dự án quy mô lớn phải chứng minh được kế hoạch phát triển R&D, đào tạo nhân lực, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và từng bước chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp trong nước. Ban Quản lý cũng nghiên cứu cơ chế sandbox (thử nghiệm có kiểm soát) nhằm tạo môi trường cho các tập đoàn công nghệ kiểm chứng và thương mại hóa sản phẩm mới.

"Quan điểm mới của SHTP là không thu hút đầu tư bằng mọi giá", ông Nhân nói.

Ông Lê Thành Nhân thông tin tại họp báo chiều 18/06 - Ảnh: Tử Kính

Từ thu hút vốn sang thu hút công nghệ

Những thay đổi này phản ánh xu hướng đã hình thành tại Khu Công nghệ cao trong vài năm gần đây. Hiện nơi đây có 166 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư 13.7 tỷ USD. Khối FDI chỉ gồm 57 dự án nhưng chiếm hơn 11 tỷ USD, tương đương trên 80% tổng vốn đăng ký.

Nếu trước đây dòng vốn ngoại chủ yếu gắn với gia công và sản xuất thâm dụng lao động, các dự án mới hiện tập trung nhiều hơn vào bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và những lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Riêng trong những tháng đầu năm 2026, Khu Công nghệ cao đã thu hút 2 dự án trung tâm dữ liệu với tổng vốn gần 1 tỷ USD. Một số dự án liên quan đến kiểm thử và đóng gói chip cũng đang được triển khai. Theo Ban Quản lý, điều Thành phố hướng tới không chỉ là những khoản đầu tư tỷ USD mà còn là khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp nội địa. Tỷ trọng vốn của nhà đầu tư trong nước tại Khu Công nghệ cao đã tăng từ khoảng 10-12% lên 17-18%. Một số doanh nghiệp như Gremsy, Mismart, Humasis và Orioled đang từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Theo SHTP, đây là chiến lược "FDI tạo nền, nội lực làm lõi", trong đó vốn ngoại đóng vai trò dẫn dắt còn doanh nghiệp Việt là trung tâm của quá trình phát triển dài hạn.

Phía trước Khu Công nghệ cao TPHCM - Ảnh: SHTP

Định hướng mới không chỉ áp dụng tại Khu Công nghệ cao mà còn được mở rộng ra toàn bộ hệ thống khu chế xuất và khu công nghiệp trên địa bàn Thành phố.

Theo Ban Quản lý các Khu chế xuất và Công nghiệp TPHCM (HEPZA), sau khi mở rộng không gian phát triển, Thành phố hiện quy hoạch 105 khu chế xuất, khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 50,000ha. Các khu đang hoạt động hiện có khoảng 5,380 dự án còn hiệu lực với tổng vốn đăng ký 79.2 tỷ USD. Trong đó, khu vực FDI gồm 3,510 dự án với tổng vốn 57.5 tỷ USD. Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan và Hồng Kông là những nhóm nhà đầu tư lớn nhất.

Theo HEPZA, Nghị quyết 10 đánh dấu sự thay đổi rõ rệt trong tư duy thu hút FDI khi ưu tiên các dự án có hàm lượng khoa học công nghệ cao, giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước. Các lĩnh vực được Thành phố ưu tiên gồm điện tử, bán dẫn, AI, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới, năng lượng tái tạo và công nghiệp môi trường.

Song song đó là kế hoạch tái cấu trúc hệ thống khu công nghiệp theo hướng phân vùng và chuyên môn hóa. TPHCM cũ được định hướng trở thành trung tâm tài chính, dịch vụ và công nghệ cao; Bình Dương giữ vai trò trung tâm công nghiệp công nghệ cao; còn Bà Rịa - Vũng Tàu phát triển theo hướng kinh tế biển và khu thương mại tự do.

Không còn cạnh tranh bằng đất rẻ và ưu đãi thuế

Dù vậy, cả SHTP và HEPZA đều thừa nhận TPHCM đang đối mặt nhiều thách thức trong cuộc đua thu hút các dự án công nghệ cao. Lợi thế từ giá thuê đất và ưu đãi thuế dần suy giảm khi thuế tối thiểu toàn cầu được áp dụng rộng rãi. Trong khi đó, các ngành như AI, bán dẫn hay trung tâm dữ liệu lại đòi hỏi hạ tầng điện, viễn thông, năng lực xử lý dữ liệu và nguồn nhân lực chất lượng cao. Quỹ đất sạch hạn chế, thủ tục hành chính còn chồng chéo và tình trạng thiếu kỹ sư tiếp tục là những điểm nghẽn lớn.

Theo SHTP, Thành phố không thể tiếp tục cạnh tranh bằng "đất rẻ" hay các ưu đãi cơ bản mà phải tạo lợi thế từ chất lượng thể chế, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo và hạ tầng đồng bộ.

Để chuẩn bị cho giai đoạn mới, TPHCM đang mở rộng Khu Công nghệ cao thêm 195ha tại phường Long Phước theo mô hình "xanh - sạch - số", đồng thời quy hoạch lại khu đất 53ha cùng Đại học Quốc gia TPHCM để hình thành Trung tâm Công nghệ Chiến lược. Khu vực này dự kiến tích hợp không gian sản xuất, thử nghiệm công nghệ cao, trung tâm AI, trung tâm dữ liệu và các hoạt động nghiên cứu, đào tạo, ươm tạo doanh nghiệp.

Song song đó, Thành phố rà soát quỹ đất sử dụng kém hiệu quả để tạo mặt bằng cho các dự án mới, khôi phục cơ chế "một cửa tại chỗ", đẩy mạnh số hóa thủ tục và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ đầu tư.

Bài toán nhân lực cũng được xem là thách thức lớn nhất. SHTP đang phối hợp với Đại học Quốc gia TPHCM xây dựng quỹ đào tạo vi mạch và nâng cấp Trung tâm Đào tạo SHTP theo tiêu chuẩn quốc tế nhằm cung cấp nguồn kỹ sư cho các ngành công nghệ chiến lược. Trong khi đó, HEPZA cho biết Thành phố đang thúc đẩy phát triển nhà lưu trú công nhân, y tế, giáo dục và các dịch vụ hỗ trợ để giữ chân lao động chất lượng cao.

Về kết nối liên vùng, các dự án như Vành đai 3, Vành đai 4, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, cảng Cần Giờ và sân bay Long Thành được kỳ vọng sẽ mở rộng đáng kể không gian phát triển của khu vực.

Theo SHTP, mục tiêu cuối cùng không phải là thu hút thêm bao nhiêu dự án tỷ USD, mà là hình thành một thế hệ doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đủ khả năng làm chủ công nghệ, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn cho nền kinh tế.