Serbia kiên định với khí đốt Nga: Hợp đồng 3 năm sắp ký kết, EU khó xử trước bài toán năng lượng

Trong bối cảnh phần lớn châu Âu đã giảm mạnh hoặc chấm dứt nhập khẩu khí đốt từ Nga, Serbia – quốc gia ứng cử viên gia nhập Liên minh châu Âu (EU) – vẫn duy trì đường lối riêng.

Belgrade chuẩn bị ký một thỏa thuận mới với tập đoàn năng lượng Gazprom (Nga) vào tháng 10 tới, tiếp tục nhập khẩu 2,5 tỷ m³ khí đốt mỗi năm trong 3 năm liên tiếp. Động thái này phản ánh lựa chọn chiến lược của Serbia: vừa tìm cách hội nhập với EU, vừa duy trì quan hệ mật thiết với Moscow để đảm bảo an ninh năng lượng trong nước.

Thỏa thuận mới: 2,5 tỷ m³ khí đốt mỗi năm

Theo ông Dusan Bajatovic, Giám đốc điều hành công ty khí đốt quốc gia Srbijagas, hợp đồng dự kiến được ký kết vào tháng 10/2025, muộn hơn so với kế hoạch ban đầu (tháng 9). Đây sẽ là thỏa thuận dài hạn, củng cố vị thế của Nga với tư cách là nguồn cung cấp chủ đạo cho Serbia.

Trong năm 2024, Serbia đã nhập khẩu khoảng 3 tỷ m³ khí đốt từ Nga, chiếm 85% nhu cầu năng lượng trong nước. Song song đó, Belgrade cũng mua một lượng nhỏ từ Azerbaijan, khoảng 2,5 triệu m³/ngày. Tuy nhiên, chênh lệch tỷ trọng cho thấy Serbia vẫn phụ thuộc nặng nề vào nguồn cung từ Moscow.

Giá rẻ – “chân ái” khó bỏ

Một trong những lý do quan trọng khiến Serbia gắn bó với khí đốt Nga là yếu tố giá cả. Trong thời gian chờ ký hợp đồng mới, nước này vẫn đang nhập khẩu theo thỏa thuận tạm thời gia hạn từ tháng 5/2025. Theo đó, Serbia nhận 6,1 triệu m³ khí/ngày với mức giá 290 euro/1.000 m³ – thấp hơn nhiều so với giá thị trường chung của châu Âu, vốn dao động trong khoảng 350–500 euro/1.000 m³ tùy thời điểm.

Bên cạnh giá ưu đãi, Serbia còn được quyền dự trữ tới 780 triệu m³ khí tại kho Banatski Dvor và tiếp cận thêm 200 triệu m³ từ một cơ sở ở Hungary khi cần. Cơ chế linh hoạt này giúp Belgrade kiểm soát tốt hơn an ninh năng lượng, đồng thời duy trì chi phí điện sinh hoạt ở mức phù hợp với thu nhập của người dân. Đây cũng là lý do khiến vấn đề năng lượng trở thành ưu tiên chính trị hàng đầu của Tổng thống Aleksandar Vucic.

Quan hệ Serbia – Nga: Năng lượng là cầu nối then chốt

Đầu tháng 9 vừa qua, trong cuộc gặp tại Bắc Kinh, Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic đã nhấn mạnh với Tổng thống Nga Vladimir Putin rằng năng lượng tiếp tục là lĩnh vực hợp tác quan trọng nhất giữa hai nước. Đáp lại, ông Putin khẳng định Nga sẽ đảm bảo nguồn cung ổn định cho Serbia, bất chấp bối cảnh địa chính trị căng thẳng.

Với Serbia, việc duy trì quan hệ mật thiết với Nga giúp bảo đảm nguồn năng lượng giá rẻ, qua đó ổn định kinh tế – xã hội. Với Nga, Serbia trở thành một trong những “cửa ngõ” hiếm hoi còn duy trì nhập khẩu khí đốt ở châu Âu, trong khi phần lớn các nước EU đã tìm cách cắt giảm hoặc chấm dứt hợp đồng dài hạn từ sau năm 2022.

Áp lực từ Brussels và chiến lược cân bằng

Tuy nhiên, việc duy trì nhập khẩu khí đốt Nga cũng đặt Belgrade vào tình thế khó xử. Là ứng cử viên gia nhập EU, Serbia đang chịu sức ép lớn từ Brussels về việc đa dạng hóa nguồn cung, đồng thời từng bước giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch từ Nga.

Trước sức ép đó, Serbia đã có những bước đi đáng kể:

Hoàn thành đường ống kết nối với Bulgaria, cho phép nhập khẩu khí từ Azerbaijan và LNG qua cảng Alexandroupolis (Hy Lạp), với công suất 1,8 tỷ m³/năm – có thể đáp ứng tới 60% nhu cầu trong nước.

Lên kế hoạch mở thêm tuyến kết nối với Bắc Macedonia và Romania, nhằm mở rộng hành lang vận chuyển và giảm thiểu rủi ro phụ thuộc.

Dù vậy, các dự án này cần thời gian để phát huy hiệu quả và khó có thể thay thế ngay lập tức nguồn cung giá rẻ từ Nga.

Serbia giữa ngã ba đường: EU hay Nga?

Chuyên gia năng lượng tại Belgrade nhận định: “Serbia đang bước đi trên sợi dây mỏng. Một mặt, nước này cần giữ quan hệ kinh tế – chính trị với EU, đối tác thương mại lớn nhất. Mặt khác, sự ổn định trong ngắn hạn vẫn phụ thuộc vào khí đốt Nga.”

Lựa chọn của Belgrade phản ánh bài toán thực dụng: tiếp tục khai thác lợi ích kinh tế từ Moscow, đồng thời từng bước xây dựng hạ tầng để không bị lệ thuộc quá mức trong dài hạn.

 

Triển vọng

Trong ngắn hạn (3–5 năm tới), Nga nhiều khả năng vẫn duy trì vai trò nhà cung cấp năng lượng chủ đạo cho Serbia. Giá cả ưu đãi và sự ổn định về nguồn cung khiến lựa chọn này gần như không thể thay thế ngay. Tuy nhiên, về lâu dài, khi các dự án đường ống mới hoàn thành và EU đẩy mạnh chính sách khử carbon, Serbia buộc phải dịch chuyển cơ cấu năng lượng nếu muốn tiến gần hơn tới cánh cửa EU.