Sau phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Trump còn “bao nhiêu lá bài” thuế quan?

Dù Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ việc Tổng thống Donald Trump sử dụng quyền lực khẩn cấp để áp đặt thuế diện rộng theo IEEPA, Nhà Trắng vẫn còn nhiều công cụ pháp lý khác để tiếp tục chính sách thuế quan.

Ông Trump tuyên bố sẽ áp dụng mức thuế toàn cầu 10% theo một đạo luật thương mại cho phép áp dụng trong tối đa 150 ngày. Sau thời hạn này, việc gia hạn cần Quốc hội phê chuẩn. Đồng thời, ông cho biết có thể sử dụng thêm các cơ chế cấp phép nhập khẩu hoặc các đạo luật khác “mạnh hơn cả IEEPA”.

Điều 301 – Công cụ quen thuộc

Một trong những công cụ chủ lực là Điều 301 của Đạo luật Thương mại 1974. Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump đã dùng Điều 301 để áp thuế quy mô lớn lên hàng hóa Trung Quốc, nhằm đáp trả các hành vi bị cho là “không công bằng”.

Điều 301 không giới hạn mức thuế và có thể gia hạn sau 4 năm, nhưng yêu cầu phải tiến hành điều tra và tham vấn công khai. Các chuyên gia nhận định công cụ này hiệu quả khi nhắm vào nền kinh tế lớn như Trung Quốc, song sẽ tốn nhiều nguồn lực nếu mở rộng sang hàng chục quốc gia nhỏ.

Điều 122 – Xử lý thâm hụt thương mại

Sau khi Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ cho rằng tổng thống không thể dùng quyền khẩn cấp để xử lý thâm hụt thương mại, Nhà Trắng có thể cân nhắc Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974. Điều khoản này cho phép áp thuế tối đa 15% trong 150 ngày để ứng phó mất cân bằng thương mại mà không cần điều tra trước.

Tuy nhiên, Điều 122 hiếm khi được sử dụng và cách triển khai thực tế vẫn còn nhiều điểm chưa rõ.

Điều 232 – Lý do an ninh quốc gia

Trong cả hai nhiệm kỳ, ông Trump đã vận dụng Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại 1962 để áp thuế thép, nhôm, ô tô và nhiều mặt hàng khác với lập luận bảo vệ an ninh quốc gia. Điều 232 không có trần thuế nhưng phải có điều tra từ Bộ Thương mại.

Điều 338 – “Di sản” từ thời Đại suy thoái

Một phương án ít được nhắc đến là Điều 338 của Đạo luật Thuế quan 1930 (Smoot–Hawley), cho phép áp thuế tới 50% với các quốc gia bị coi là phân biệt đối xử với doanh nghiệp Mỹ, không yêu cầu điều tra và không giới hạn thời gian. Dù chưa từng được triển khai thực tế, điều khoản này từng được sử dụng như công cụ gây sức ép trong đàm phán.

Theo Reuters, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết chính quyền đang cân nhắc Điều 338 như phương án dự phòng nếu các quyền khẩn cấp tiếp tục bị hạn chế.

Thuế quan vẫn là trụ cột trong chiến lược kinh tế – đối ngoại của ông Trump. Theo ước tính của Phòng thí nghiệm Ngân sách thuộc Đại học Yale, mức thuế trung bình của Mỹ đã tăng từ 2,5% đầu năm 2025 lên gần 17% sau một năm – cao nhất kể từ năm 1934.

Dù vấp phải rào cản pháp lý, Nhà Trắng vẫn còn nhiều “lá bài” để duy trì lập trường cứng rắn về thương mại. Vấn đề không chỉ nằm ở thẩm quyền pháp lý, mà còn ở việc Quốc hội và tòa án sẽ cho phép tổng thống đi xa đến đâu trong cuộc tái định hình chính sách thương mại Mỹ.