“Sai lầm ngớ ngẩn nhất”: Thương vụ đưa Warren Buffett lên đỉnh cao và cái giá 200 tỷ USD

Warren Buffett, nhà đầu tư huyền thoại gắn liền với Berkshire Hathaway suốt hơn sáu thập kỷ, đang bước vào những tuần làm việc cuối cùng trên cương vị CEO. Ít ai ngờ rằng, trong sự nghiệp được ca ngợi là mẫu mực của chủ nghĩa tư bản hiện đại, thương vụ đặt nền móng cho cả đế chế Berkshire lại được chính Buffett gọi là “sai lầm ngớ ngẩn nhất” đời mình.

Kể từ khi giành quyền kiểm soát Berkshire Hathaway năm 1965, Buffett đã biến một công ty dệt may sa sút thành tập đoàn có giá trị vốn hóa vượt 1.000 tỷ USD. Phần lớn tài sản ròng ước tính 151 tỷ USD của ông đến từ cổ phiếu hạng A của Berkshire, giúp Buffett đứng trong top 10 người giàu nhất thế giới.

Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ Buffett nhiều lần thừa nhận chính việc mua Berkshire Hathaway lại là quyết định đầu tư tồi tệ nhất của ông. Theo ước tính cá nhân, sai lầm này đã khiến giá trị tiềm năng mà ông có thể tạo ra bị hụt đi khoảng 200 tỷ USD.

Trong một cuộc trò chuyện hiếm hoi với CNBC năm 2010, Buffett giải thích vì sao thương vụ mua Berkshire vào đầu thập niên 1960 lại trở thành bài học đắt giá nhất sự nghiệp.

Khi đó, Buffett đang điều hành một quỹ đầu tư nhỏ với quy mô khoảng 7 triệu USD. Berkshire Hathaway chỉ là một công ty dệt may đang suy thoái, liên tục đóng cửa nhà máy và dùng dòng tiền còn lại để mua lại cổ phiếu. Nhận thấy cổ phiếu được giao dịch thấp hơn giá trị tài sản lưu động, Buffett coi đây là cơ hội đầu tư ngắn hạn, nhằm kiếm lợi nhuận từ chênh lệch giá.

Đến năm 1964, sau khi nắm giữ lượng cổ phiếu đáng kể, Buffett gặp trực tiếp ban lãnh đạo công ty và đưa ra mức giá 11,50 USD/cổ phiếu để bán lại phần sở hữu của mình. Đề nghị này được chấp thuận bằng lời. Tuy nhiên, vài tuần sau, thư chào mua chính thức lại ghi mức giá 11,375 USD, thấp hơn 0,125 USD so với cam kết ban đầu.

Khoảng chênh lệch nhỏ này đã khiến Buffett nổi giận. Thay vì bán cổ phần như kế hoạch, ông quyết định mua thêm cổ phiếu, giành quyền kiểm soát Berkshire Hathaway và sa thải ban lãnh đạo cũ. Chính quyết định mang nặng yếu tố cảm xúc này, theo Buffett, đã đẩy ông vào một cái bẫy lớn hơn.

“Vấn đề là tôi đã đổ một lượng vốn khổng lồ vào một ngành kinh doanh tồi”, Buffett thừa nhận. Berkshire Hathaway từ đó trở thành nền tảng cho toàn bộ đế chế đầu tư của ông, nhưng đồng thời cũng mang theo “mỏ neo” là mảng dệt may kém hiệu quả. Trong gần hai thập kỷ, Buffett cố gắng duy trì hoạt động này trước khi chấp nhận từ bỏ hoàn toàn.

Buffett cho biết, nếu ngay từ đầu ông dùng số vốn đó để xây dựng một công ty bảo hiểm mới, thay vì gắn chặt với Berkshire Hathaway, quy mô tập đoàn ngày nay có thể lớn gấp đôi. Theo tính toán của ông, sai lầm này khiến giá trị tiềm năng bị đánh mất khoảng 200 tỷ USD.

“Tôi nghĩ mình có thể điều hành một doanh nghiệp dệt may”, Buffett nói nửa đùa nửa thật, “và đó chính là sai lầm”.

Từ trải nghiệm cay đắng này, Buffett hình thành triết lý đầu tư cốt lõi cho phần còn lại của sự nghiệp: điều quan trọng không phải là mua thứ gì đó thật rẻ, mà là mua một doanh nghiệp tốt với mức giá hợp lý. Theo ông, ngay cả một nhà quản lý xuất sắc cũng khó có thể biến một ngành kinh doanh có nền tảng yếu thành thành công bền vững.

Buffett từng đúc kết quan điểm này trong báo cáo thường niên của Berkshire: khi một nhà quản lý được ca ngợi về tài năng phải đối mặt với một doanh nghiệp có kinh tế tồi, thứ còn giữ nguyên danh tiếng sau cùng chính là sự tồi tệ của doanh nghiệp đó.

Bài học từ Berkshire cũng khiến Buffett thận trọng hơn với những lĩnh vực có “độ khó cao”. Ông cho rằng trong kinh doanh không tồn tại điểm cộng cho việc chọn con đường gian nan. Khác với thể thao, nơi độ khó được chấm điểm, thị trường chỉ quan tâm đến kết quả. “Bạn nên bước qua rào cao 0,3 mét thay vì cố nhảy qua rào cao 2 mét”, Buffett ví von.

Dù vậy, ông cũng thừa nhận không phải lúc nào cũng tránh xa các ngành bị coi là thoái trào. Thương vụ mua lại một tờ báo địa phương năm 1977 từng mang lại lợi nhuận đáng kể, song Buffett nhấn mạnh môi trường kinh doanh khi đó khác xa giai đoạn sau này, khi báo in dần đánh mất lợi thế cạnh tranh.

Nhìn lại chặng đường dài, Buffett cho rằng nếu lắng nghe người cộng sự lâu năm Charlie Munger sớm hơn, ông có thể đã tránh được nhiều sai lầm. Munger từ rất sớm đã khuyên Buffett từ bỏ tư duy “mua rẻ” thuần túy để tập trung vào chất lượng doanh nghiệp.

Ở chặng cuối sự nghiệp, Warren Buffett không né tránh việc gọi quyết định mua Berkshire Hathaway là sai lầm lớn nhất đời mình. Nhưng chính từ sai lầm đó, ông đã xây dựng nên một triết lý đầu tư có ảnh hưởng sâu rộng nhất thế kỷ 20 và tạo ra một đế chế khiến cả Phố Wall phải nể phục.