Rào cản thủ tục "siết cổ" hải sản sang Mỹ và EU

Hàng loạt lô hàng thủy sản Việt Nam đang bị "giam lỏng" tại các cảng quốc tế do thay đổi đột ngột trong quy định chứng từ từ phía Mỹ và EU. Sự thiếu thống nhất giữa quy định mới và thực thi nội địa đang tạo nên một "điểm nghẽn" chí tử, đe dọa trực tiếp đến chuỗi cung ứng và uy tín của doanh nghiệp xuất khẩu.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) vừa phát đi tín hiệu "cầu cứu" khẩn cấp trước thực trạng doanh nghiệp lúng túng, chi phí lưu kho bãi nhảy số chóng mặt do vướng mắc thủ tục.

Rào cản thủ tục "siết cổ" hải sản sang Mỹ và EU

Hoạt động xuất khẩu thủy sản khai thác sang hai thị trường chủ lực là Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ đang vấp phải rào cản mới từ hệ thống thủ tục. Sự thay đổi đồng loạt về quy định chứng từ trong thời gian ngắn đã tạo ra “điểm nghẽn” đáng kể, khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào thế lúng túng.

Theo phản ánh của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, phía EU điều chỉnh nội dung trên giấy chứng nhận nguồn gốc thủy sản khai thác, đồng thời yêu cầu bổ sung thêm xác nhận nguyên liệu, kể cả với nguồn khai thác trong nước. Trong khi đó, Mỹ áp dụng quy định theo Marine Mammal Protection Act, buộc hàng nhập khẩu phải có chứng nhận hợp lệ do cơ quan có thẩm quyền cấp.

Vấn đề không chỉ nằm ở quy định mới, mà ở cách triển khai chưa đồng bộ. Với thị trường EU, sự thiếu thống nhất trong cách ghi khối lượng giữa các loại giấy tờ khiến cơ quan địa phương và doanh nghiệp không biết áp dụng theo chuẩn nào. Một số nơi từ chối cấp lại chứng nhận theo hướng dẫn mới, dẫn đến tình trạng hàng đã cập cảng nhưng không thể thông quan vì thiếu hồ sơ hợp lệ.

Hệ quả là chi phí phát sinh nhanh chóng, từ lưu container đến chậm giao hàng. Không ít doanh nghiệp rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan” khi các lô hàng đang sản xuất cũng không rõ phải kê khai theo cách nào để tránh rủi ro.

Ở phía Mỹ, nút thắt tập trung vào thủ tục cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện nhập khẩu. Sự khác biệt về yêu cầu hồ sơ giữa các quốc gia, đặc biệt với nguyên liệu nhập khẩu, khiến nhiều lô hàng không thể hoàn tất giấy tờ đúng hạn. Nguy cơ gián đoạn xuất khẩu vì vậy ngày càng hiện hữu.

Trước thực trạng này, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam kiến nghị cơ quan quản lý sớm ban hành hướng dẫn thống nhất về mẫu biểu và cách ghi thông tin, đồng thời cho phép cấp lại chứng từ đối với các lô hàng đã xuất trước thời điểm áp dụng quy định mới.

Bên cạnh đó, việc sửa đổi các thông tư liên quan đến nhật ký khai thác và chứng nhận xuất khẩu được xem là cần thiết để xử lý triệt để những bất cập phát sinh. Với thị trường Mỹ, yêu cầu cấp thiết là đơn giản hóa quy trình cấp chứng nhận và tăng cường tập huấn để tránh sai lệch trong thực thi.

Trong bối cảnh thị trường ngày càng siết chuẩn, bài toán không chỉ là đáp ứng quy định, mà còn là đảm bảo tính nhất quán trong toàn hệ thống. Khi thủ tục chưa thông, dòng chảy xuất khẩu khó có thể vận hành trơn tru.