#KT vĩ mô

24HMONEY đã kiểm duyệt

Phó Thủ tướng yêu cầu quy hoạch khoáng sản phải tính đến sản phẩm cuối cùng

Tại cuộc họp ngày 27/10, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu làm rõ mức độ chế biến, tiêu chuẩn chất lượng và năng lực nhà đầu tư, thay vì chỉ nêu mục tiêu chung.

Đây cũng là một trong những vấn đề trọng tâm được Hội đồng thẩm định bàn thảo khi xem xét điều chỉnh Quy hoạch khoáng sản nhóm I thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Cuộc họp do Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì. Kết quả, Hội đồng thống nhất thông qua hồ sơ với yêu cầu tiếp thu, chỉnh sửa, bổ sung trước khi trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Quy hoạch hiện hành được phê duyệt theo Quyết định số 866/QĐ-TTg ngày 18/07/2023, thường gọi là Quy hoạch 866. Sau hơn ba năm triển khai, Bộ Công Thương cho biết một số khu vực khoáng sản được khoanh định quá rộng, chưa sát phạm vi phân bố thân quặng. Thông tin về tọa độ, ranh giới, trữ lượng và hiện trạng sử dụng đất cũng có nơi chưa thống nhất, gây khó khăn cho việc cấp phép thăm dò, khai thác cũng như triển khai những dự án đầu tư khác.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc chủ trì cuộc họp thẩm định Quy hoạch khoáng sản nhóm I chiều 27/10. 

Vướng mắc không chỉ nằm ở Lâm Đồng. Nhiều địa phương phản ánh tình trạng quy hoạch khoáng sản chồng lên đất rừng, khu bảo tồn, di sản, công trình hạ tầng và khu kinh tế. Có những khu vực đã khai thác nhưng vẫn còn tiềm năng khoáng sản ở tầng sâu, khiến việc sử dụng phần đất phía trên trong thời gian chưa tiếp tục khai thác trở thành bài toán cần giải quyết.

Tuy nhiên, thu hẹp ranh giới cũng không phải phương án phù hợp trong mọi trường hợp. Một số thành viên Hội đồng lưu ý, nơi chưa xác định được thân quặng không đồng nghĩa với việc không còn khoáng sản, nhất là khi công tác thăm dò chưa đầy đủ. Nếu chỉ vì có dự án đầu tư chồng lấn mà đưa diện tích ra khỏi quy hoạch, nguồn tài nguyên có thể không được bảo vệ đúng mức.

Bộ Công Thương vì thế được yêu cầu phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các địa phương rà soát từng trường hợp, đối chiếu kết quả điều tra địa chất, tiềm năng tài nguyên và hiện trạng sử dụng đất. Những khu vực chồng lấn với công trình công cộng, hạ tầng, khu dân cư hiện hữu hoặc dự án đầu tư phải được phân loại theo thời điểm hình thành, tình trạng pháp lý và tiến độ triển khai. Các vấn đề vượt thẩm quyền sẽ được báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.

Với bô-xít, Phó Thủ tướng Thường trực thống nhất nguyên tắc khoanh định quy hoạch theo phạm vi phân bố thân quặng, dựa trên kết quả điều tra, đánh giá và thăm dò. Các phương án sử dụng đất cũng cần được so sánh về hiệu quả kinh tế - xã hội, cân nhắc giữa nhu cầu phát triển của địa phương và việc bảo vệ tài nguyên lâu dài.

Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh quy hoạch phải đáp ứng bốn yêu cầu "đúng, trúng, khả thi và hiệu quả", trong đó hiệu quả là tiêu chí cuối cùng. Những bất cập thời gian qua không chỉ xuất phát từ khâu lập quy hoạch mà còn từ cách tổ chức thực hiện, nên việc điều chỉnh phải tính trước khả năng triển khai trên thực tế.

Một nguyên tắc khác được đặt ra là khẩn trương tháo gỡ vướng mắc để các dự án đủ điều kiện sớm đi vào hoạt động, tránh lãng phí đất đai và nguồn lực đầu tư, nhưng không được hợp thức hóa sai phạm. Những vi phạm đã được cơ quan có thẩm quyền xác định vẫn phải xử lý theo pháp luật, bất kể quy hoạch có được điều chỉnh hay không.

Đại diện các địa phương nêu những vướng mắc khi quy hoạch khoáng sản chồng lấn với khu dân cư, hạ tầng và dự án đầu tư. 

Khai thác phải tính đến sản phẩm cuối cùng

Bên cạnh ranh giới khoáng sản, khả năng biến tài nguyên thành sản phẩm có giá trị cũng được đặt lên bàn thẩm định. Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu quy hoạch phải xác định rõ sản phẩm cuối cùng, mức độ chế biến và tiêu chuẩn chất lượng đối với từng loại khoáng sản, thay vì chỉ dừng ở những mục tiêu chung.

Điều này đòi hỏi việc lựa chọn nhà đầu tư phải xét cả năng lực tài chính, công nghệ và khả năng chế biến sâu. Công suất khai thác cần phù hợp với trữ lượng, thời gian khai thác và năng lực của nhà máy. Các cơ sở chế biến phải gắn với vùng nguyên liệu, tính toán cả chi phí vận chuyển, điện năng và điều kiện đầu tư để tránh tình trạng có mỏ nhưng thiếu khả năng chế biến hoặc đầu ra sản phẩm.

Với bô-xít, định hướng là gắn khai thác với sản xuất alumin và nhôm. Các dự án phải đánh giá đồng bộ nguồn nguyên liệu, thị trường, điện năng, công nghệ xử lý chất thải và khả năng phục hồi đất sau khai thác.

Riêng titan, việc cấp phép thăm dò, khai thác mới phải gắn với chế biến sâu, hướng tới sản xuất pigment - loại bột màu dùng trong công nghiệp. Doanh nghiệp cần có năng lực đầu tư nhà máy, sử dụng công nghệ tiên tiến và đáp ứng yêu cầu môi trường. Hoạt động khai thác những mỏ titan chất lượng thấp, nhỏ lẻ, phân tán sẽ bị hạn chế và tiến tới chấm dứt, trong khi phương án phát triển các cụm mỏ được nghiên cứu để đầu tư đồng bộ hơn.

Đối với crômit, Bộ Công Thương được giao nghiên cứu kiến nghị gắn khai thác với chế biến và sử dụng hiệu quả tài nguyên. Quy hoạch đất hiếm cũng hướng đến nâng cao năng lực chế biến sâu, thu hồi thêm các khoáng sản có ích đi kèm và sử dụng tài nguyên tiết kiệm hơn.

Ở lĩnh vực than, quy hoạch phải thống nhất với định hướng phát triển năng lượng và điện lực quốc gia, bảo đảm nhu cầu nhiên liệu cho sản xuất điện cũng như có phương án chuyển tiếp đối với các dự án đang triển khai. Riêng tiềm năng than tại Đồng bằng sông Hồng, các chuyên gia đề nghị nghiên cứu, thử nghiệm công nghệ phù hợp trước khi xem xét khai thác ở quy mô thương mại.

Những định hướng trên sẽ được cụ thể hóa bằng bảng cân đối khai thác, chế biến và sử dụng các khoáng sản chủ yếu, dựa trên khả năng cung ứng nguyên liệu và nhu cầu thực tế. Hồ sơ cũng phải làm rõ công suất, danh mục dự án, dữ liệu địa chất, bản đồ và đánh giá môi trường chiến lược. Phó Thủ tướng Thường trực đồng thời lưu ý không đặt thêm điều kiện cấp phép trái quy định pháp luật.

Về tiến độ, các bộ, ngành và địa phương phải gửi những ý kiến bổ sung hoặc còn khác với dự thảo về Bộ Công Thương chậm nhất ngày 31/10/2026. Cơ quan này có trách nhiệm hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm số liệu thống nhất giữa tờ trình, báo cáo thuyết minh, dự thảo quyết định, phụ lục và bản đồ. Bộ trưởng Bộ Công Thương chịu trách nhiệm toàn diện về tính chính xác của hồ sơ trình.

Chính phủ phấn đấu hoàn thành việc xem xét, phê duyệt quy hoạch trong tháng 11/2026. Bộ Công Thương cũng phải chuẩn bị kế hoạch thực hiện để ban hành theo thẩm quyền ngay sau khi quy hoạch được duyệt, đồng thời nghiên cứu sửa đổi các quy định về địa chất, khoáng sản nhằm tháo gỡ vướng mắc đối với công trình hạ tầng, thủy lợi, công trình công cộng và việc sử dụng đất sau khai thác.

Các địa phương sau đó phải cập nhật nội dung liên quan vào quy hoạch tỉnh, tiếp tục bảo vệ khoáng sản chưa khai thác và ngăn phát sinh công trình, dự án trái phép tại những khu vực đã được khoanh định. Mỗi tỉnh, thành phố sẽ phân công một lãnh đạo UBND trực tiếp chỉ đạo, với Sở Công Thương làm đầu mối tham mưu.