Phép thử Trung Đông và phép tính tăng trưởng của kinh tế Việt

Cuộc chiến tại Trung Đông bước sang tuần thứ 4 không chỉ làm chao đảo bản đồ địa chính trị mà còn đặt nền kinh tế Việt Nam vào trạng thái báo động đỏ. Trước biến số khó lường từ "nút thắt" Hormuz, TS. Cấn Văn Lực đã đưa ra ba kịch bản tăng trưởng mang tính sống còn. Từ kịch bản cơ sở đầy hy vọng đến kịch bản "rất tiêu cực" với giá dầu chạm ngưỡng 140 USD, sức chịu đựng của GDP và áp lực lạm phát đang trở thành bài toán cân não đối với các nhà điều hành chính sách.

Khi giá xăng dầu trong nước có nguy cơ vọt tăng 40% và dòng vốn FDI đứng trước tâm lý phòng thủ, mức độ lan rộng của xung đột Mỹ - Iran sẽ trực tiếp quyết định Việt Nam có thể duy trì đà tăng trưởng hay phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng chi phí logistics và bảo hiểm chưa từng có.

Phép thử Trung Đông và phép tính tăng trưởng của kinh tế Việt

Sau một tháng kể từ khi xung đột Mỹ - Iran bùng phát (từ 28/2), thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu đã phản ứng mạnh. Giá dầu tăng, tâm lý nhà đầu tư chao đảo, buộc các nền kinh tế phải điều chỉnh kỳ vọng tăng trưởng.

Theo nhận định của TS. Cấn Văn Lực, kịch bản cơ sở – có xác suất cao nhất khoảng 50% – là xung đột được kiểm soát trong 4–6 tuần và không lan rộng. Eo biển Hormuz chỉ gián đoạn tạm thời khoảng một tháng. Trong bối cảnh này, giá dầu Brent có thể vọt lên 90–105 USD/thùng do yếu tố tâm lý, trước khi hạ nhiệt về vùng 70–75 USD/thùng. Bình quân năm 2026, giá dầu dao động quanh 80–83 USD/thùng, tăng 15–20% so với năm trước. Tác động lên kinh tế toàn cầu ở mức vừa phải: lạm phát tăng thêm 0,4–0,6%, tăng trưởng GDP giảm nhẹ 0,2–0,3%.

Kịch bản tiêu cực hơn, với xác suất khoảng 30%, đặt ra khả năng xung đột kéo dài 4–5 tháng và lan rộng trong khu vực, khiến Hormuz gián đoạn 3–4 tháng. Khi đó, nguồn cung dầu bị siết chặt, đẩy giá Brent lên 115–120 USD/thùng trước khi ổn định quanh 80–90 USD/thùng. Bình quân năm tăng lên 83–87 USD/thùng, tương đương mức tăng 20–25%. Áp lực lạm phát tăng rõ rệt hơn, từ 0,6–1%, trong khi tăng trưởng toàn cầu suy giảm 0,4–0,7%.

Ở kịch bản xấu nhất, xác suất khoảng 20%, xung đột kéo dài hết năm và lan ra ngoài khu vực, khiến Hormuz tắc nghẽn từ nửa năm trở lên. Đây là cú sốc năng lượng thực sự, có thể đẩy giá dầu vượt 120 USD/thùng, thậm chí lên 140 USD trước khi điều chỉnh. Bình quân năm dao động 90–95 USD/thùng, tăng 30–40%. Khi đó, lạm phát toàn cầu có thể tăng 1,2–1,7%, còn tăng trưởng GDP giảm sâu từ 0,8–1% hoặc hơn.

Với Việt Nam, tác động lan tỏa rõ rệt qua giá năng lượng, xuất khẩu và dòng vốn. Ở kịch bản cơ sở, giá xăng dầu trong nước tăng khoảng 15%, tạo áp lực nhưng chưa gây xáo trộn lớn. Xuất khẩu và FDI giảm nhẹ 0,5–1%, lạm phát tăng thêm 0,3–0,5%, đưa CPI lên khoảng 4–4,5%. Tăng trưởng GDP vẫn giữ nhịp nhưng giảm 0,6–0,8% so với kỳ vọng.

Trong kịch bản tiêu cực hơn, giá xăng dầu có thể tăng 18–20%, kéo theo chi phí sản xuất và vận tải leo thang. Xuất khẩu giảm khoảng 2 điểm phần trăm, FDI suy yếu 1–1,5 điểm phần trăm. Lạm phát tăng thêm 0,5–0,7%, CPI lên 4,2–4,7%. Tăng trưởng GDP giảm 0,8–1,2%.

Ở tình huống xấu nhất, giá năng lượng trong nước có thể tăng 30–40%, gây áp lực lớn lên sản xuất, tiêu dùng và ổn định vĩ mô. Xuất khẩu suy giảm mạnh, chi phí logistics và bảo hiểm leo thang làm xói mòn sức cạnh tranh. FDI có thể giảm khoảng 2 điểm phần trăm. Lạm phát tăng thêm 0,8–1%, đẩy CPI lên 4,5–5% hoặc cao hơn, trong khi GDP giảm 1,2–1,5%.

Diễn biến của xung đột, đặc biệt tại eo biển Hormuz, sẽ là biến số then chốt quyết định sức chịu đựng của nền kinh tế trong năm 2026. Khi cú sốc năng lượng kéo dài, rủi ro không còn nằm ở một chỉ số đơn lẻ mà ở hiệu ứng cộng hưởng giữa chi phí, lạm phát và tăng trưởng.