Ông Trump buộc các nước phải tính toán lại chiến lược trong năm 2026

Với chính sách “Nước Mỹ trước tiên” của Tổng thống Trump, lập trường cứng rắn chống nhập cư, bảo hộ thương mại và khát vọng chiếm ưu thế tuyệt đối, giới quan sát Australia cho rằng, ông Trump đang làm rung chuyển các cấu trúc toàn cầu hiện hữu.

Khi năm 2025 dần khép lại, Australia đã và đang trải qua nỗi đau, sự bất an và lo sợ trước những nghi vấn xoay quanh năng lực của chính phủ đối phó với nạn bài Do Thái cũng như bảo đảm an ninh cho Australia. Kết cấu xã hội của Australia đang đứng trước nguy cơ bị tổn thương nghiêm trọng.

Nhưng còn một vấn đề lớn khác cũng đang trong trạng thái mong manh. Theo giới quan sát Australia, Tổng thống Mỹ Donald Trump đang sử dụng quyền lực theo những cách thức có thể đặt ra mối đe dọa mang tính tồn vong đối với liên minh đã tồn tại suốt 75 năm qua. Họ cho rằng, đã đến lúc cần nhìn thẳng vào thực tế này và đối diện với nó.

Nhìn lại năm 2025, chúng ta có thể dễ dàng đưa ra nhận định, quan hệ Australia – Mỹ dưới thời ông Trump diễn tiến khá suôn sẻ. Những kịch bản tồi tệ nhất đã không xảy ra.

Thủ tướng Australia Anthony Albanese và chính phủ của ông có thể được ghi nhận về điều này. Trong nhiều tháng, ông Albanese bị phe đối lập và truyền thông chỉ trích gay gắt vì chưa có cuộc gặp trực tiếp nào với ông Trump. Nhưng rồi Tổng thống Mỹ bất ngờ “giải vây” cho vấn đề này ngay trên lối vào Nhà Trắng khi tuyên bố: “Chúng tôi yêu Australia”. Một phát ngôn đã nói lên tất cả mà không cần quà tặng hay nghi thức long trọng nào để khẳng định tình hữu nghị ấy.

Suốt nhiều tháng, Lầu Năm Góc đã rà soát dự án AUKUS từng được cho là đang đứng trước nguy cơ “chết yểu”. Nhưng thực tế không phải vậy.

“Tiến hết tốc lực", ông Trump tuyên bố khi nhắc đến dự án này.

Đối thoại 2+2 giữa Bộ trưởng Ngoại giao - Quốc phòng của Australia và Mỹ (gọi tắt là AUSMIN) vẫn duy trì ổn định. Tuyên bố chung, tiếp nối hội nghị thượng đỉnh giữa các nhà lãnh đạo, cam kết “thúc đẩy an toàn, an ninh và thịnh vượng cho hai nước cũng như khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương rộng lớn hơn”.

Vì vậy, đánh giá vào cuối năm cho thấy mối quan hệ song phương dường như vẫn đi đúng hướng, mọi việc vẫn “diễn ra như thường lệ”.

Tuy nhiên, thực tế là ông Trump đã làm thay đổi thế giới. Các mảng kiến tạo địa - chính trị đang dịch chuyển và chúng ta thậm chí còn chưa bắt đầu thảo luận nghiêm túc về ý nghĩa của sự thay đổi này. Những gì đang diễn ra hiện nay chỉ là sự xoay xở hằng ngày, từ thuế quan, AUKUS đến AUSMIN dường như không có gì mang tính chuyển đổi căn bản đang xảy ra.

Với chính sách “Nước Mỹ trước tiên”, lập trường cứng rắn chống nhập cư, bảo hộ thương mại và khát vọng chiếm ưu thế tuyệt đối, giới quan sát Australia cho rằng, ông Trump đang làm rung chuyển các cấu trúc toàn cầu hiện hữu, từ Liên Hợp Quốc, Tổ chức Y tế Thế giới cho tới Thỏa thuận Paris về khí hậu và nhiều thể chế khác mà Australia gắn bó chặt chẽ.

Nhà lãnh đạo Mỹ đang mở ra các mặt trận trên nhiều hướng:

Châu Âu

 

Ông Trump công khai bày tỏ thái độ gay gắt với châu Âu. Khi nói về các nhà lãnh đạo châu Âu, nhà lãnh đạo Mỹ nhận định: “Tôi nghĩ họ yếu. Nhưng tôi cũng nghĩ họ quá ám ảnh với việc phải đưa ra những quyết định đúng đắn về mặt chính trị".

Bản Chiến lược An ninh Quốc gia mà Mỹ mới công bố thậm chí còn sử dụng những ngôn từ mạnh mẽ hơn: “Sự suy thoái kinh tế của châu Âu bị lu mờ bởi viễn cảnh nghiêm trọng hơn nhiều là sự xóa sổ về mặt văn minh… Vì vậy, không có gì chắc chắn rằng một số quốc gia châu Âu sẽ còn đủ năng lực kinh tế và quân sự để tiếp tục là những đồng minh đáng tin cậy".

Sau cuộc gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago hôm 28/12, ông Trump tuyên bố hai bên đang “tiến gần, có thể là rất gần” tới một thỏa thuận hòa bình. Dù các nhà lãnh đạo châu Âu hoan nghênh tín hiệu này, họ vẫn bày tỏ lo ngại sâu sắc rằng các bảo đảm an ninh cho Ukraine chưa được giải quyết và bất kỳ thỏa thuận nào với Tổng thống Nga Vladimir Putin có thể vẫn còn xa vời.

Tổng thư ký NATO Mark Rutte cảnh báo: “Chúng ta là mục tiêu tiếp theo của Nga. Chúng ta đã ở trong tầm nguy hiểm. Nga đã đưa cuộc chiến trở lại châu Âu, và chúng ta phải chuẩn bị cho quy mô của một cuộc chiến mà ông bà, cha mẹ chúng ta đã từng trải qua".

Giữa bối cảnh như vậy, Đức Giáo hoàng Leo đã kêu gọi ông Trump không “phá vỡ” liên minh xuyên Đại Tây Dương.

Ông Trump cũng tuyên bố có ý định sáp nhập Greenland - vùng lãnh thổ thuộc Đan Mạch, một đồng minh của Mỹ và là thành viên NATO.

“Chúng tôi cần nó vì an ninh quốc gia. Chúng tôi phải có nó", ông Trump nói.

Châu Mỹ

Một số nhà phân tích nhận định, ông Trump đang thể hiện quyền lực mạnh mẽ với toàn bộ Tây Bán Cầu. Ngay cả khi không có bất kỳ sự cho phép nào từ Quốc hội Mỹ, ông Trump vẫn chỉ đạo quân đội tiêu diệt các băng đảng ma túy, đồng thời tịch thu và phong tỏa các tàu chở dầu. Trong nỗ lực gây sức ép với Venezuela, ông Trump đã khôi phục Học thuyết Monroe, vốn khẳng định quyền tối thượng của Mỹ tại châu Mỹ. Ông cũng cảnh báo Tổng thống Colombia Gustavo Petro rằng: “Ông ta nên biết điều, nếu không ông ta sẽ là người tiếp theo".

Nhà lãnh đạo Mỹ ngày 18/12 còn cho biết không loại trừ khả năng xảy ra chiến tranh với Venezuela.

Khi được hỏi liệu mục tiêu cuối cùng của Washington có phải là lật đổ Tổng thống Maduro hay không, ông Trump từ chối trả lời trực tiếp, chỉ nói rằng nhà lãnh đạo Venezuela “biết chính xác” điều ông mong muốn.

Việc ông Trump thừa nhận không loại trừ khả năng xảy ra xung đột vũ trang với Venezuela được xem là tín hiệu đáng chú ý, trong bối cảnh ông nhiều lần tuyên bố muốn tránh can thiệp quân sự ở nước ngoài. Trong chiến dịch tranh cử năm 2024 cũng như bài phát biểu sau khi đắc cử, ông từng nhấn mạnh rằng mình sẽ không bắt đầu các cuộc chiến mới mà sẽ tìm cách chấm dứt các cuộc xung đột hiện có.

Chính quyền Mỹ khẳng định các biện pháp nhằm vào Venezuela là để ngăn chặn hoạt động buôn bán ma túy và cáo buộc Caracas sử dụng nguồn thu từ dầu mỏ để tài trợ cho cái gọi là “chủ nghĩa khủng bố ma túy”.

Truyền thông

CNN và Netflix hiện đang trở thành tâm điểm trong các cuộc cạnh tranh giữa các tập đoàn truyền thông nhằm giành quyền sở hữu tài sản. Ông Trump tuyên bố sẽ can dự vào quá trình này: “Tôi sẽ tham gia vào việc quyết định xem ai sẽ có được Netflix".

Theo ông Trump: “Những người đang điều hành công ty đó và điều hành CNN - một nhóm người cực kỳ thiếu trung thực, tôi không nghĩ họ nên được phép tiếp tục”.

Ông Trump cũng tiếp tục công kích tờ New York Times trên nền tảng Truth Social: “Hành vi cực đoan cánh tả, mất kiểm soát, viết các bài và ý kiến GIẢ TẠO của họ… phải bị xử lý và chấm dứt".

Theo giới phân tích, Australia liên minh với Mỹ vì cả hai đều là các nền dân chủ. Nhưng liên minh đó sẽ tồn tại ra sao nếu ông Trump áp đặt sự kiểm soát của nhà nước đối với truyền thông Mỹ?

Australia

Tổng thống Trump không chỉ áp thuế Australia mà còn áp dụng các yêu cầu khắt khe với công dân nước này có nhu cầu đến Mỹ. Để xin thị thực, công dân Australia sẽ phải cung cấp tới 5 năm dữ liệu hồ sơ trực tuyến và siêu dữ liệu cá nhân. Điều này khiến Canberra đặt câu hỏi, liệu đây có phải là cách đối xử với công dân của một đồng minh thân cận, như thể họ là mối đe dọa an ninh quốc gia?

Quan hệ thương mại tự do giữa Australia và Mỹ vốn đã bị xói mòn cùng các cơ chế hợp tác kéo dài hàng thập kỷ trong khuôn khổ AUSMIN, cũng như cam kết AUKUS, đều được hình thành trong một thế giới mà nay đã không còn tồn tại nữa.

Khi năm 2026 bắt đầu, giới quan sát Australia cho rằng nước này cần thừa nhận thực tế mới, giống như cách nước này đang buộc phải đối diện với thực trạng chủ nghĩa bài Do Thái trong xã hội.

Vấn đề cốt lõi không nằm ở các tính toán mang tính trao đổi qua lại, mà ở những câu hỏi mang tính tồn vong. Trước thực tế nước Mỹ dưới thời ông Trump và những tác động mà ông đang gây ra đối với thế giới, người dân Australia cần tự hỏi: Họ muốn một mối quan hệ như thế nào với Mỹ và đất nước này cần một liên minh ra sao? Năm 2026 là lúc cần bắt đầu tìm câu trả lời cho những câu hỏi đó.