Nước Mỹ "trả giá" vì thuế quan?

Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa áp thuế nhập khẩu mới từ 10-12,5% với khoảng 60 đối tác thương mại, đưa mức thuế bình quân của Mỹ lên cao nhất kể từ sau Thế chiến II. Chính sách này được kỳ vọng tăng thu ngân sách và hỗ trợ sản xuất trong nước, nhưng đồng thời cũng làm gia tăng áp lực lạm phát, chi phí tiêu dùng và bất ổn đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các chuyên gia cho rằng tác động của thuế quan không chỉ dừng ở nước Mỹ mà còn lan sang các quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam, khi doanh nghiệp phải đối mặt với yêu cầu ngày càng khắt khe về chuỗi cung ứng và tiêu chuẩn lao động.

Ngày 24/7, chính quyền Trump công bố mức thuế nhập khẩu mới từ 10% đến 12,5% đối với khoảng 60 đối tác thương mại. Theo Yale Budget Lab, các chính sách thuế hiện nay đã đẩy thuế suất nhập khẩu bình quân của Mỹ lên khoảng 12,8% - mức cao nhất kể từ sau Thế chiến II. Con số này tăng từ mức 2,4% dưới thời Tổng thống Biden. Động thái này vấp phải phản ứng từ nhiều quốc gia, từ Australia đến New Zealand, trong khi Trung tâm Tư pháp Tự do đã khởi kiện chính quyền Trump về chính sách thuế mới. Dù Tòa án Tối cao Mỹ phán quyết ông Trump vượt quá thẩm quyền khi sử dụng luật khẩn cấp quốc gia để áp thuế, các mức thuế mới nhiều khả năng sẽ được duy trì trong thời gian tới.

Thuế nhập khẩu làm tăng chi phí nguyên liệu và linh kiện, khiến doanh nghiệp chọn cách tăng giá bán để bù đắp chi phí thay vì chuyển sang sản xuất trong nước. Theo Yale Budget Lab, nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất là người có thu nhập thấp, vì họ phải dành tỷ trọng thu nhập lớn hơn cho các mặt hàng thiết yếu. Ước tính mỗi hộ gia đình Mỹ trung bình phải trả thêm 1.100 USD mỗi năm. Các chuyên gia kinh tế nhận định thuế quan là yếu tố tạo áp lực lên lạm phát. Cục Dự trữ Liên bang Mỹ nhiều lần cho biết rủi ro từ thuế quan là lý do khiến cơ quan này chỉ cắt giảm lãi suất từng bước, khiến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người dân tăng lên.

Ông Trump nhiều lần khẳng định thuế quan sẽ mang lại nguồn thu khổng lồ cho ngân sách liên bang. Tuy nhiên, số liệu thực tế khiêm tốn hơn. Nguồn thu từ thuế quan đạt khoảng 195 tỷ USD trong năm tài khóa 2025 và khoảng 163 tỷ USD trong chín tháng đầu năm tài khóa 2026. Sau khi Tòa án Tối cao hủy bỏ các mức thuế được áp dụng theo quyền khẩn cấp hồi tháng 2, chính quyền Mỹ phải hoàn trả khoảng 81 tỷ USD tiền thuế đã thu. Theo Yale Budget Lab, nếu các chính sách hiện nay được duy trì trong thập kỷ tới, tổng nguồn thu từ thuế quan có thể đạt khoảng 1.900 tỷ USD.

Một mục tiêu lớn của chính sách thuế quan là thúc đẩy doanh nghiệp duy trì việc làm và mở rộng sản xuất tại Mỹ. Tuy nhiên, các số liệu hiện nay chưa phản ánh sự chuyển biến rõ rệt. Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, số việc làm trong lĩnh vực sản xuất của Mỹ đã giảm khoảng 75.000, trong khi chi tiêu cho các dự án xây dựng nhà máy giảm tới 26%. Theo giới chuyên gia, việc đưa chuỗi sản xuất trở lại Mỹ là quá trình kéo dài nhiều năm và đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn. Nhà Trắng cho rằng các khoản đầu tư mới vào lĩnh vực sản xuất công nghệ cao là tín hiệu tích cực, nhưng dữ liệu hiện tại vẫn chưa cho thấy chính sách thuế quan đã tạo ra bước ngoặt rõ rệt đối với ngành sản xuất.