Nông sản Việt trước bài toán lớn

Sau khi lập kỷ lục khoảng 70 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2025, mục tiêu chạm mốc 100 tỷ USD đang đặt ngành nông nghiệp trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ. Theo các chuyên gia, tăng sản lượng sẽ không còn đủ, thay vào đó phải nâng giá trị gia tăng, phát triển chế biến sâu và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

Mục tiêu tăng thêm gần 30 tỷ USD kim ngạch trong khoảng 500 ngày được đánh giá là thách thức lớn. Bài toán không chỉ nằm ở mở rộng thị trường mà còn ở nguyên liệu, lao động, tín dụng và năng lực chế biến.

Năm 2025, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản Việt Nam đạt khoảng 70 tỷ USD với xuất siêu 20 tỷ USD. Để đạt 100 tỷ USD, ngành cần tăng thêm gần 30 tỷ USD kim ngạch trong vài năm tới. Tuy nhiên, chuyên gia Đặng Kim Sơn, nguyên Viện trưởng Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nhận định rằng Việt Nam không thể tiếp tục theo lối cũ mà phải chuyển từ tư duy bán nguyên liệu sang bán giá trị. Ngoài giá trị dinh dưỡng, nông sản cần được gia tăng giá trị thông qua câu chuyện văn hóa, tiêu chuẩn xanh, chế biến sâu và phát triển kinh tế tuần hoàn.

Ba điểm nghẽn lớn cần được tháo gỡ

Theo đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), ba điểm nghẽn chính là nguồn nguyên liệu, lao động và vốn tín dụng. Doanh nghiệp phải có đủ nguồn nguyên liệu trong nước và chủ động khai thác từ thị trường toàn cầu. Ngành thủy sản đang thiếu nhân công nghiêm trọng vì nhiều địa phương vẫn đẩy mạnh xuất khẩu lao động. Ngoài ra, quy mô tín dụng hiện nay chưa đủ để hỗ trợ mở rộng sản xuất nhằm đáp ứng các đơn hàng lớn hơn.

Nâng cao chất lượng và hiệu quả kiểm dịch

Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Thanh Bình chỉ ra rằng sản xuất vẫn mang tính nhỏ lẻ, phụ thuộc vào tập quán canh tác cũ, dẫn đến suy thoái đất đai và tồn dư hóa chất. Năng lực kiểm nghiệm, kiểm dịch còn hạn chế khiến nhiều lô hàng, đặc biệt là trái cây sang Trung Quốc, phải chờ thông quan kéo dài. Ông Bình đề xuất đẩy nhanh số hóa hoạt động kiểm dịch, kết nối dữ liệu với cơ quan hải quan Trung Quốc và mở rộng hệ thống kiểm định tại vùng nguyên liệu.

Tập trung vào những ngành hàng có lợi thế

Về lâu dài, ngành nông nghiệp cần chuyển từ tư duy chạy theo sản lượng sang lấy chất lượng và an toàn thực phẩm làm trung tâm. Cần tập trung đầu tư vào những ngành hàng có lợi thế và còn nhiều dư địa như gạo, cà phê, trái cây và thủy sản. Đồng thời, cần đẩy nhanh cấp mã số vùng trồng để mở rộng xuất khẩu sang các thị trường lớn như Trung Quốc. Các chuyên gia nhấn mạnh cần thành lập ban chỉ đạo quy mô quốc gia để triển khai chương trình hành động thống nhất.