Những “thùng thuốc súng” toàn cầu: 6 điểm nóng địa chính trị đáng lo ngại nhất năm 2026

Từ Kashmir, Ukraine đến Gaza và Biển Đỏ, hàng loạt điểm nóng địa chính trị đang ở trạng thái căng như dây đàn. Năm 2026 được dự báo sẽ là phép thử khắc nghiệt đối với năng lực kiểm soát khủng hoảng của các cường quốc, khi chỉ một sai lầm tính toán cũng có thể đẩy thế giới vào vòng xoáy xung đột mới.

Trong hơn một thập kỷ qua, số lượng các cuộc xung đột vũ trang trên toàn cầu đã gia tăng mạnh mẽ, kéo theo mức độ thương vong và tàn phá ngày càng nghiêm trọng. Tuy nhiên, không phải mọi rủi ro đều đã bùng phát thành chiến tranh toàn diện. Nhiều khu vực vẫn đang ở trạng thái “nóng tiềm tàng” – nơi chỉ cần một tính toán sai lầm cũng có thể châm ngòi cho khủng hoảng vượt ra ngoài phạm vi khu vực, ảnh hưởng sâu sắc đến trật tự quốc tế.

Năm 2026 vì vậy không chỉ là phép thử đối với các bên liên quan trực tiếp, mà còn là bài kiểm tra năng lực quản trị khủng hoảng của các cường quốc toàn cầu. Dưới đây là 6 điểm nóng địa chính trị được đánh giá có khả năng định hình cục diện thế giới trong năm tới.

Ấn Độ – Pakistan: Cuộc đối đầu hạt nhân chưa có hồi kết

Hai quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân tại Nam Á vừa tránh được một cuộc leo thang nguy hiểm trong năm 2025, song căn nguyên xung đột vẫn hoàn toàn chưa được giải quyết. Vụ tấn công hồi tháng 4/2025 khiến 26 du khách thiệt mạng tại Ấn Độ đã kích hoạt cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong nhiều năm, dẫn tới các đòn tấn công xuyên biên giới và hơn 50 người thiệt mạng dọc Đường Kiểm soát tại Kashmir trước khi lệnh ngừng bắn được thiết lập.

Việc Thống chế Asim Munir củng cố quyền lực tại Pakistan, trong khi Ấn Độ tiếp tục tăng trưởng kinh tế nhanh và hiện đại hóa quân đội, đang tạo ra sự mất cân đối chiến lược ngày càng rõ nét. Trong bối cảnh khoảng 1/5 dân số thế giới sinh sống tại hai quốc gia này, bất kỳ sự cố nào trong năm 2026 đều có thể gây hậu quả toàn cầu.

Rủi ro leo thang gia tăng bởi hai yếu tố: vai trò trung gian của Mỹ suy yếu do căng thẳng thương mại với Ấn Độ, và mức độ kiềm chế chiến lược của cả New Delhi lẫn Islamabad dường như đã suy giảm so với trước đây.

Nga – Ukraine: Chiến tranh tiêu hao và những kịch bản cực đoan

Cuộc chiến Nga – Ukraine tiếp tục là một trong những xung đột đẫm máu nhất thế kỷ XXI. Thương vong của Nga hiện được ước tính đã vượt tổng số thương vong của Mỹ trong Thế chiến II. Tuy nhiên, kể từ cuối năm 2022, Moscow chỉ kiểm soát thêm khoảng 1,3% lãnh thổ Ukraine – một con số phản ánh mức độ tiêu hao khủng khiếp của cuộc chiến.

Các kịch bản phổ biến cho năm 2026 bao gồm: tiến triển quân sự chậm chạp, một cuộc xung đột “đóng băng” do kiệt quệ, hoặc một thỏa thuận tạm thời. Dù vậy, hai kịch bản ít được mong đợi nhưng có tác động sâu rộng vẫn tồn tại: Ukraine có thể sụp đổ về quân sự hoặc chính trị, hoặc nền kinh tế Nga suy yếu nghiêm trọng nếu các đợt tấn công tiếp tục làm tê liệt ngành năng lượng – trụ cột tài khóa của Moscow.

Bất kỳ kịch bản nào cũng sẽ để lại hệ quả lâu dài đối với an ninh châu Âu và trật tự toàn cầu.

Israel – Hamas: Khoảng lặng mong manh giữa đống đổ nát

Lệnh ngừng bắn tại Gaza hiện nay mang tính mong manh hơn là bền vững. Sau nhiều tháng giao tranh, Gaza vẫn là vùng đất hoang tàn với hàng chục nghìn người thiệt mạng, Israel kiểm soát khoảng một nửa lãnh thổ và Hamas chưa bị giải giáp.

Cả hai bên liên tục cáo buộc nhau vi phạm thỏa thuận ngừng bắn đạt được vào tháng 10/2025. Dù vậy, nếu Mỹ duy trì cam kết với các sáng kiến hòa bình và các quốc gia khu vực phối hợp chặt chẽ, vẫn còn một con đường hẹp dẫn tới ổn định.

Kịch bản tích cực nhất là sự triển khai lực lượng gìn giữ hòa bình quốc tế, tái thiết quy mô lớn và cho phép người dân Gaza trở về. Tuy nhiên, khả năng cao nhất vẫn là tình trạng chia cắt lãnh thổ, bạo lực âm ỉ và nguy cơ bùng phát trở lại trong tương lai gần.

Congo – Rwanda: Khoáng sản, chiến tranh ủy nhiệm và nguy cơ khu vực hóa

Miền Đông Cộng hòa Dân chủ Congo đang tiến sát ngưỡng chiến tranh toàn diện. Năm 2025, Rwanda bị cáo buộc hậu thuẫn và chỉ đạo phiến quân M23 chiếm Goma – thành phố chiến lược tại tỉnh Bắc Kivu – đồng thời triển khai quân đội trực tiếp.

Các vùng do M23 kiểm soát thông qua lực lượng ủy nhiệm hiện có diện tích gần gấp đôi lãnh thổ Rwanda. Thỏa thuận mong manh giữa Tổng thống Rwanda Paul Kagame và Tổng thống Congo Felix Tshisekedi, được ký tại Washington, không bao gồm M23, khiến tính bền vững của nó bị nghi ngờ.

Uganda cũng gia tăng hiện diện quân sự tại Congo, trong khi động lực sâu xa của xung đột nằm ở tài nguyên: vàng, dầu khí và đặc biệt là coban – khoáng sản chiến lược cho chuỗi cung ứng pin toàn cầu. Việc Rwanda nổi lên như một nhà xuất khẩu vàng lớn dù nghèo tài nguyên đặt ra nhiều câu hỏi chưa có lời giải.

Sudan: Cuộc chiến bị lãng quên nhưng nguy hiểm bậc nhất

Cuộc nội chiến tại Sudan đã trở thành cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất châu Phi, song lại ít được chú ý trên trường quốc tế. Đất nước này bị chia cắt giữa Lực lượng Vũ trang Sudan (SAF) và Lực lượng Phản ứng Nhanh (RSF), với sự hậu thuẫn từ các thế lực bên ngoài.

Ai Cập ủng hộ SAF, trong khi UAE bị cáo buộc hậu thuẫn RSF. Nếu các bên bảo trợ nhận ra giới hạn của chiến tranh ủy nhiệm, một thỏa thuận hòa bình vẫn có thể hình thành. Với trữ lượng vàng, dầu mỏ và vị trí chiến lược ven Biển Đỏ, Sudan vừa là thách thức vừa là cơ hội đối với các nhà trung gian hòa giải.

Đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump, đây có thể là cơ hội để khép lại một trong những cuộc xung đột nguy hiểm nhất thế giới.

Venezuela: Canh bạc Essequibo và nguy cơ đối đầu Mỹ

Chính quyền Mỹ đã tăng cường hiện diện quân sự ngoài khơi Venezuela, mở rộng tập trận và tấn công các tàu bị nghi buôn lậu ma túy, trong nỗ lực gia tăng sức ép lên chính quyền Tổng thống Nicolás Maduro.

Dù khả năng Mỹ tiến hành một cuộc can thiệp quân sự toàn diện là thấp, các đòn không kích hoặc chiến dịch đặc nhiệm có chọn lọc vẫn là kịch bản thực tế hơn. Rủi ro leo thang gia tăng khi Caracas tái khẳng định yêu sách lịch sử đối với vùng Essequibo giàu dầu mỏ của Guyana.

Bất chấp lệnh cấm của Tòa án Công lý Quốc tế, Venezuela đã tổ chức bầu cử “thống đốc Guyana Esequiba” vào tháng 5/2025 – một động thái mang tính biểu tượng nhưng đầy nguy hiểm. Trong bối cảnh này, bất kỳ hành động quân sự nào nhằm vào Guyana gần như chắc chắn sẽ kéo theo sự can dự trực tiếp của Mỹ.

Một năm bản lề của trật tự thế giới

Từ Nam Á, Đông Âu đến Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh, năm 2026 được dự báo sẽ là một năm bản lề đối với trật tự địa chính trị toàn cầu. Trong bối cảnh các cơ chế đa phương suy yếu và cạnh tranh chiến lược gia tăng, khả năng quản trị khủng hoảng của các cường quốc sẽ quyết định liệu thế giới có tránh được những kịch bản tồi tệ nhất hay không.