Những điều cần biết về phán quyết của Tối cao Pháp viện chống lại các mức thuế quan của ông Trump

Khi viện dẫn những gì ông tuyên bố là quyền hạn hầu như không giới hạn để áp thuế theo một đạo luật khẩn cấp năm 1977, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có một hành động chưa từng có tiền lệ. Giờ đây, Tối cao Pháp viện đã xác định rằng hành động đó cũng là bất hợp pháp.

Phán quyết này, bao quát phần lớn các mức thuế quan do ông Trump áp đặt, đã vô hiệu hóa các khoản thu này. Qua đó, nó làm suy yếu chính sách kinh tế mang tính biểu tượng của tổng thống và giáng xuống đòn thất bại pháp lý lớn nhất kể từ khi ông trở lại Nhà Trắng. Phán quyết cũng mở đường cho những cuộc chiến pháp lý phức tạp về việc hoàn trả các khoản thuế mà các nhà nhập khẩu Mỹ đã nộp từ trước đến nay. Tối cao Pháp viện đã để các tòa án cấp dưới giải quyết mức độ mà các nhà nhập khẩu được quyền nhận lại tiền hoàn thuế, con số có thể lên tới 170 tỷ USD — chiếm hơn một nửa tổng doanh thu mà các mức thuế của ông Trump đã mang lại.

Những loại thuế nào bị tuyên bố là bất hợp pháp?

Các biện pháp mà Tối cao Pháp viện đưa ra phán quyết bác bỏ vào ngày 20/2 là những biện pháp mà ông Trump đã áp đặt bằng cách viện dẫn Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA). Các tòa án cấp dưới trước đó đã bác bỏ các mức thuế này, nhưng chúng vẫn được phép duy trì trong khi chính quyền Trump kháng cáo.

Các khoản thuế bao gồm:

Mức thuế cơ sở tối thiểu 10% (có một số ngoại lệ).

Các loại thuế gọi là thuế quan có đi có lại (reciprocal tariffs) dao động từ 10% đến 41% đối với hàng hóa từ các quốc gia không đạt được thỏa thuận thương mại với Mỹ.

Các khoản thuế bổ sung đối với một số hàng nhập khẩu từ Mexico, Trung Quốc và Canada mà ông Trump cho là chính đáng do cuộc khủng hoảng fentanyl tại Mỹ.

Vụ kiện tại Tối cao Pháp viện đã không động chạm đến các loại thuế áp lên một số danh mục sản phẩm nhất định sử dụng các cơ sở pháp lý khác. Ví dụ, chính quyền Trump đã áp thuế đối với thép, nhôm, ô tô, các sản phẩm đồng và gỗ xẻ bằng cách tận dụng Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại năm 1962. Những mức thuế đó dựa trên các cuộc điều tra của Bộ Thương mại với kết luận rằng việc nhập khẩu các sản phẩm như vậy gây ra rủi ro cho an ninh quốc gia.

Tổng thống có những quyền hạn gì để áp đặt thuế quan?

Điều 1 của Hiến pháp Hoa Kỳ trao cho Quốc hội quyền đánh thuế và thuế quan, cũng như "điều tiết thương mại với các quốc gia nước ngoài". Tuy nhiên, trong nhiều thập kỷ, các nhà lập pháp đã ủy quyền một phần quyền lực về thương mại thông qua các đạo luật khác nhau, hầu hết trong số đó chỉ cho phép các tổng thống triển khai thuế quan vì những lý do hạn chế.

Trong khi ông Trump đã thử thách các ranh giới của thẩm quyền đó trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, thì lần này, ông đã viện dẫn những gì ông tuyên bố là quyền hạn sâu rộng theo IEEPA để áp thuế thông qua các sắc lệnh hành pháp. Đạo luật năm 1977 chưa bao giờ được sử dụng cho mục đích này và không hề đề cập đến thuế quan.

IEEPA trao cho tổng thống quyền thẩm quyền đối với nhiều loại giao dịch tài chính trong các tình huống khẩn cấp nhất định, mặc dù công cụ điển hình là các lệnh trừng phạt. Ông Trump đã viện dẫn thâm hụt thương mại của Mỹ với các nước khác và nạn buôn lậu ma túy tại biên giới Mỹ là những tình trạng khẩn cấp quốc gia cho phép ông sử dụng đạo luật này để áp thuế.

Tại sao Tối cao Pháp viện lại ra phán quyết chống lại các mức thuế của ông Trump?

Thay mặt cho đa số các thẩm phán với tỷ lệ biểu quyết 6-3, Chánh án John Roberts cho biết: “Khi Quốc hội ủy quyền các quyền hạn về thuế quan, họ đã thực hiện điều đó bằng các điều khoản rõ ràng và kèm theo những giới hạn nghiêm ngặt.”

Tuy nhiên, không có sự ủy quyền quyền hạn thuế quan nào như vậy trong IEEPA. “Trong bối cảnh của sự ủy quyền rõ ràng và hạn chế đó, Chính phủ lại diễn giải IEEPA là trao cho Tổng thống quyền đơn phương áp đặt các mức thuế quan không giới hạn và thay đổi chúng theo ý muốn,” ông Roberts viết. “Quan điểm đó sẽ đại diện cho một sự mở rộng mang tính thay đổi căn bản đối với thẩm quyền của Tổng thống về chính sách thuế quan,” điều mà tòa án đã bác bỏ.

Những hệ lụy của phán quyết đối với chương trình nghị sự về thuế quan của ông Trump là gì?

Không chỉ chính quyền không còn khả năng thu các khoản thuế dựa trên IEEPA, mà họ còn đối mặt với các yêu cầu hoàn trả những khoản đã nộp. Việc bãi bỏ một phần lớn các mức thuế của ông Trump có thể làm trầm trọng thêm những lo ngại về tình trạng tài chính của chính phủ Mỹ. Đặc biệt, các nhà đầu tư trên thị trường trái phiếu đã và đang đặt câu hỏi về quỹ đạo của khối nợ công đang ngày càng gia tăng. Chính quyền đã từng viện dẫn việc tăng doanh thu từ thuế quan như một cách để bù đắp cho các khoản cắt giảm thuế được thông qua trong dự luật thuế và chi tiêu mà ông Trump đã ký thành luật vào ngày 4 tháng 7.

Đồng thời, việc mất đi các khoản thuế dựa trên IEEPA không nhất thiết là một bước lùi vĩnh viễn cho nỗ lực định hình lại thương mại toàn cầu của ông Trump. Ông Trump còn có các công cụ khác để áp thuế, chẳng hạn như quyền hạn an ninh quốc gia theo Mục 232, mặc dù chúng hạn chế hơn so với những gì ông đã cố gắng thực hiện với IEEPA.

Để thực hiện các hành động sâu rộng tương tự, ông có thể tạm thời triển khai các mức thuế nhập khẩu cao tới 15% trong tối đa 150 ngày bằng cách sử dụng Mục 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Nhưng điều này chỉ có thể được thực hiện đơn phương trong trường hợp Mỹ xảy ra cuộc khủng hoảng cán cân thanh toán “lớn và nghiêm trọng”, để giúp điều chỉnh sự mất cân bằng trong cán cân thanh toán quốc tế, hoặc để ngăn chặn sự mất giá “sắp xảy ra và đáng kể” của đồng đô la.

Chính quyền cũng có thể bắt đầu các cuộc điều tra về chính sách kinh tế và thương mại của các quốc gia theo Mục 301 của cùng đạo luật đó, hoặc sử dụng Mục 201 để thăm dò xem liệu các nhà sản xuất Mỹ có đối mặt với tổn thất hay không, nhưng các mức thuế dựa trên các điều khoản đó sẽ mất nhiều thời gian hơn để thực thi.