Nhập siêu không phải do suy giảm xuất khẩu, nói lên điều gì?

Theo số liệu của Cục Hải quan, cán cân thương mại hàng hóa tiếp tục thâm hụt trong nửa đầu tháng 6 với mức nhập siêu 2,77 tỉ USD.

Báo cáo thống kê tình hình thương mại tính từ đầu năm đến ngày 15-6-2026 chỉ ra một bước ngoặt đáng chú ý khi cán cân thương mại của Việt Nam chuyển sang nhập siêu 16,8 tỉ USD (tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 496,65 tỉ USD, với xuất khẩu đạt 239,93 tỉ USD và nhập khẩu đạt 256,72 tỉ USD). Diễn biến này tương phản mạnh mẽ với mức xuất siêu gần 5 tỉ USD của cùng kỳ năm ngoái. Nhập siêu tăng mạnh không phải do suy giảm xuất khẩu (xuất khẩu vẫn tăng 21%), mà do nhu cầu nhập khẩu máy móc, linh kiện và nguyên phụ liệu đầu vào phục vụ sản xuất tăng vọt (tăng 33,1%) khi nền kinh tế bước vào chu kỳ tăng trưởng cao.

Phân tích sâu hơn cho thấy khối doanh nghiệp trong nước vẫn là điểm yếu căn bản khi gánh mức nhập siêu lên tới 20,03 tỉ USD trong 5 tháng đầu năm (xuất khẩu giảm 13,7%), phản ánh hạn chế về năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Ngược lại, khu vực FDI dù duy trì vai trò dẫn dắt với kim ngạch xuất khẩu 172,4 tỉ USD nhưng mức xuất siêu cũng bị thu hẹp đáng kể xuống còn 7,88 tỉ USD do nhu cầu nhập khẩu phục vụ đầu tư tăng mạnh 44,8%.

Hệ lụy vĩ mô từ xu hướng nhập siêu kéo dài

Sức ép tỷ giá và lạm phát: Nhập siêu lớn làm gia tăng áp lực cầu ngoại tệ, trực tiếp đe dọa đến sự ổn định của tỷ giá và dự trữ ngoại hối. Khi tỷ giá biến động, chi phí nhập khẩu đầu vào bị đẩy lên cao và nhanh chóng chuyển hóa thành áp lực lạm phát chi phí đẩy trong nước.

Mất cân đối cấu trúc Tiết kiệm - Đầu tư: Hiện tượng này phản ánh sự thiếu hụt tiết kiệm quốc gia khi quy mô đầu tư tăng quá nhanh nhưng hiệu quả (hệ số ICOR) chưa cải thiện, buộc nền kinh tế phải phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài và đối mặt với rủi ro thâm hụt cán cân vãng lai.

5 giải pháp chiến lược nhằm ổn định cán cân kinh tế

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số bền vững mà không phải đánh đổi bằng bất ổn vĩ mô, các chuyên gia khuyến nghị cần thực hiện đồng bộ nhóm giải pháp sau:

Tối ưu hóa hiệu quả đầu tư: Duy trì tỷ lệ đầu tư xã hội ở mức hợp lý quanh 35% - 37% GDP. Tập trung giảm hệ số ICOR, nâng cao chất lượng đầu tư công và ưu tiên các dự án hạ tầng trọng điểm có tính lan tỏa năng suất cao.

Khôi phục tỷ lệ tiết kiệm quốc gia: Điều tiết hài hòa tiêu dùng nội địa nhằm đưa tỷ lệ tiết kiệm trở lại mức 35% - 37% GDP, tạo nguồn vốn đối ứng nội lực vững chắc cho đầu tư, giảm áp lực thâm hụt cán cân vãng lai.

Nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp nội: Triển khai các chính sách hỗ trợ thiết thực giúp khối kinh tế tư nhân dễ dàng tiếp cận thị trường, giữ vững đơn hàng, đồng thời chuyển đổi số để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh và tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thúc đẩy nội địa hóa chuỗi cung ứng: Ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp hỗ trợ, sản xuất vật liệu, linh kiện, hóa chất ở phân khúc thượng nguồn. Thay đổi định hướng thu hút FDI, tập trung vào các dự án có cam kết chuyển giao công nghệ và kết nối sâu sắc với nhà cung ứng thuần Việt.

Củng cố các "tấm đệm" điều hành vĩ mô: Tích lũy và duy trì dự trữ ngoại hối ở mức an toàn; điều hành tỷ giá linh hoạt theo cung cầu thị trường; phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa (kiểm soát bội chi) và chính sách tiền tệ để vừa giữ vững mục tiêu lạm phát, vừa tạo dư địa hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.