Nhà ở xã hội vẫn ngoài tầm với

Hàng chục nghìn người chen chân cho vài trăm suất mua, thủ tục hành chính "vòng vo" và vấn nạn cò mồi bủa vây đang biến hành trình sở hữu nhà ở xã hội thành một cuộc marathon kiệt sức. Nếu không sớm dẹp bỏ "ma trận" thông tin và đơn giản hóa thủ tục, những dự án an sinh dù tốt đến mấy vẫn chỉ nằm trên giấy đối với người lao động nghèo.

Khi một chính sách an sinh buộc người dân phải thức đêm canh đăng ký hoặc chi hàng trăm triệu đồng cho môi giới để ‘chắc suất’, đó là tín hiệu cho thấy quy trình vận hành đang có lỗ hổng lớn

Một nghịch lý đang hiện hữu: nhà ở xã hội được thúc đẩy phát triển, nhưng người cần nhà vẫn khó tiếp cận. Rào cản không chỉ nằm ở nguồn cung hạn chế hay giá bán, mà còn ở quy trình phức tạp và khoảng trống thông tin khiến hành trình mua nhà trở nên gian nan.

Tại một dự án ở TP.HCM, chỉ vài trăm căn hộ nhưng thu hút hàng chục nghìn hồ sơ đăng ký. Tỷ lệ cạnh tranh cao biến cơ hội sở hữu nhà thành cuộc “lọc hồ sơ”, nơi người đủ điều kiện chưa chắc đã có suất. Với nhiều lao động, giấc mơ an cư không còn là mục tiêu rõ ràng, mà giống một phép thử may rủi.

Áp lực cạnh tranh chỉ là lớp bề mặt. Bên dưới là một thị trường thông tin thiếu minh bạch, nơi quảng cáo “giữ chỗ”, “bao đậu hồ sơ” xuất hiện dày đặc dù dự án chưa mở bán chính thức. Không ít người được yêu cầu đặt cọc hàng chục đến hàng trăm triệu đồng để “giữ suất” – một thực tế cho thấy khoảng trống quản lý đang bị khai thác.

Điều đáng nói, phân khúc dành cho người thu nhập thấp lại trở thành điểm nóng của môi giới trục lợi. Khi thông tin chính thống không đủ rõ ràng, người mua buộc phải tự dò dẫm giữa thật – giả lẫn lộn, gia tăng rủi ro tài chính.

Song song đó, thủ tục hành chính tiếp tục là rào cản lớn. Dù số lượng giấy tờ không quá nhiều, nhưng quy trình thiếu đồng bộ khiến người dân phải đi lại nhiều lần, thậm chí thuê dịch vụ để hoàn thiện hồ sơ. Việc thay đổi biểu mẫu, hướng dẫn không thống nhất giữa các cơ quan khiến nhiều người rơi vào vòng lặp làm lại từ đầu.

Những vướng mắc này đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực thi chính sách. Khi một chương trình an sinh yêu cầu người dân phải “chạy thủ tục” mới tiếp cận được, mục tiêu hỗ trợ đã bị bào mòn đáng kể.

Ở phía nguồn cung, tín hiệu tích cực đã xuất hiện nhưng chưa đủ mạnh. Số lượng dự án tăng, kế hoạch phát triển hàng chục nghìn căn được công bố, song tiến độ triển khai vẫn chậm hơn nhu cầu. Nguyên nhân chính nằm ở thủ tục đầu tư kéo dài, khiến chi phí đội lên và nguồn hàng ra thị trường bị trì hoãn.

Khoảng cách giữa quy định và thực tế vẫn lớn. Dù quy trình được rút gọn trên lý thuyết, thời gian hoàn thiện dự án có thể kéo dài nhiều năm. Khi nguồn cung không theo kịp nhu cầu, áp lực cạnh tranh tiếp tục duy trì, tạo điều kiện cho tình trạng đầu cơ và môi giới phát triển.

Giải pháp vì thế không thể chỉ dừng ở tăng số lượng dự án. Điều người mua cần hơn là một hệ thống minh bạch và dễ tiếp cận. Việc xây dựng cổng thông tin tập trung, công khai tiến độ, điều kiện và kết quả xét duyệt sẽ giúp hạn chế thông tin sai lệch.

Cùng với đó, cải cách thủ tục theo hướng số hóa và liên thông dữ liệu là bước đi cần thiết. Khi thông tin về thu nhập, cư trú, tình trạng nhà ở được tích hợp, người dân không còn phải tự chứng minh qua nhiều lớp xác nhận, giảm chi phí và hạn chế phát sinh tiêu cực.

Ở tầm dài hạn, nhà ở xã hội cần được nhìn nhận như một hạ tầng an sinh thiết yếu, tương tự giáo dục hay y tế. Khi đó, mục tiêu không chỉ là xây thêm bao nhiêu căn hộ, mà là đảm bảo người cần có thể tiếp cận một cách công bằng, minh bạch và thuận lợi.