menu
Nghịch lý 'càng sửa càng hỏng' của hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ
Thu Trà
24HMoney đã kiểm duyệt 24HMONEY đã kiểm duyệt

Nghịch lý 'càng sửa càng hỏng' của hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ

Sự cố tê liệt không phận đã phơi bày thực trạng báo động của hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ khi vận hành trên công nghệ lỗi thời và khó sửa chữa.

Tháng 7/1936, Cục Thương mại Hàng không Mỹ tiếp quản ba trạm kiểm soát không lưu tại các sân bay Newark, Chicago và Cleveland, đánh dấu sự ra đời của hệ thống kiểm soát không lưu liên bang, tiền thân của các Trung tâm Kiểm soát Không lưu Đường dài ngày nay.

Sau gần 100 năm, xét ở nhiều khía cạnh, hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ vận hành tốt hơn nhiều so với thiết kế của nó, theo CNN. Hệ thống này quản lý một vùng trời rộng lớn với hơn 45.000 chuyến bay mỗi ngày, nhưng sự cố rất hiếm xảy ra, ngay cả khi trang thiết bị gặp trục trặc.

Tuy nhiên, hệ thống này đang bộc lộ nhiều bất cập, khi vẫn sử dụng những dải giấy ghi thông tin chuyến bay để bàn giao giữa các kiểm soát viên, kết hợp với đĩa mềm và cáp đồng để đảm bảo liên lạc cho gần 1/3 hạ tầng.

Nghịch lý 'càng sửa càng hỏng' của hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ

Tháp kiểm soát không lưu tại sân bay quốc tế Washington Dulles ở Chantilly, bang Virginia, Mỹ, sau khi lệnh đình chỉ cất cánh trên toàn quốc được dỡ bỏ ngày 14/11. 

Nghịch lý 'càng thay càng hỏng'

Giới chuyên gia nhận định việc nâng cấp hệ thống với quy mô lớn như vậy là bài toán vô cùng khó khăn, một phần vì hạ tầng hiện tại đã quá lạc hậu.

"Khi bạn sở hữu một chiếc xe hơi 30 năm, việc tìm kiếm phụ tùng thay thế để duy trì nó sẽ ngày càng trở nên khó khăn. Điều tương tự cũng xảy ra với bất kỳ loại công nghệ nào phục vụ cho bất kỳ ngành nghề nào", Henry Harteveldt, chủ tịch Atmosphere Research Group, công ty nghiên cứu thị trường ngành hàng không và du lịch toàn cầu, giải thích. "Nhiều bộ phận trong công nghệ hàng không không còn phù hợp do tuổi đời của chúng".

Và vào chiều 13/11, những nỗ lực bền bỉ nhằm giữ vững hệ thống kiểm soát không lưu lạc hậu cuối cùng đã buộc Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) phải đưa ra quyết định đầy khó khăn.

Sự cố phát sinh khi nhà thầu đang tiến hành thay thế một số đoạn cáp đồng bằng cáp quang, khiến router tại trạm phát sóng vô tuyến ở El Dorado, vùng hẻo lánh của bang Arkansas phát đi lượng dữ liệu khổng lồ. Không lâu sau, một router được thay thế ba tuần trước đó ở trạm radar tại Amarillo, bang Texas cũng bắt đầu gửi tín hiệu một cách ồ ạt, khiến hệ thống quá tải.

Hệ thống kiểm soát không lưu chịu trách nhiệm giám sát và liên lạc với máy bay không còn đủ độ tin cậy để giữ các chuyến bay trên không hay cho phép máy bay mới cất cánh. Do đó, FAA đã ra lệnh đình chỉ bay trên toàn hệ thống, dẫn đến 9.200 chuyến bay bị hủy, ảnh hưởng tới hơn một triệu hành khách, theo dữ liệu từ đơn vị theo dõi FlightAware.

"Chúng tôi nâng cấp hệ thống cũ bằng thiết bị và công nghệ mới, nhưng chúng lại làm hệ thống cũ bị quá tải", Bộ trưởng An ninh Nội địa Markwayne Mullin cho hay. "Giải pháp chắp vá không thể hiệu quả".

Dù lệnh dừng bay đã được dỡ bỏ sau khoảng 4 tiếng, nhiều chuyến bay vẫn không thể cất cánh vào thời điểm đó do vấn đề nhân sự hoặc máy bay không ở đúng vị trí. Kết quả là thêm 6.200 chuyến bay đã bị hủy vào ngày 14/11.

Bộ trưởng Giao thông Sean Duffy cho biết thách thức lớn nhất hiện nay là làm thế nào để xây dựng một hệ thống hiện đại trong khi vẫn phải duy trì hoạt động của hạ tầng cũ, bởi càng sửa hệ thống cũ, nguy cơ xảy ra sự cố lại càng cao.

"Tôi không muốn nói dối. Những gì chúng tôi đang làm rất khó và nó chưa từng được thực hiện trong quá khứ vì quá khó khăn. Nhưng tôi xin khẳng định, nếu không làm gì, hệ thống sẽ bị đẩy vào rủi ro lớn hơn rất nhiều", ông nhấn mạnh. "Chúng ta đang dùng công nghệ của thập niên 1980, phần mềm từ thập niên 1990 để vận hành hệ thống radar từ thập niên 1970 mà giờ không còn sản xuất linh kiện thay thế nữa".

Sự việc hôm 13/11 không phải lần đầu tiên hạ tầng hàng không già cỗi gây gián đoạn hoạt động đi lại tại Mỹ.

Nghịch lý 'càng sửa càng hỏng' của hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ

Hành khách chờ chuyến bay tại sân bay liên lục địa George Bush ở Houston hôm 14/11. 

Hồi tháng 5/2025, sự cố thông tin liên lạc tại hệ thống kiểm soát không lưu điều phối quanh sân bay Newark Liberty ở New Jersey đã buộc FAA phải hạn chế số lượng chuyến bay, khiến kiểm soát viên căng thẳng đến mức nhiều người phải xin nghỉ vì sang chấn tâm lý, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nhân sự.

Trong một sự cố tương tự, hệ thống dùng để thông báo cho phi công về tình trạng lộ trình đã bị sập vào tháng 1/2023, khiến toàn bộ các chuyến bay không thể cất cánh.

Căn bệnh ngại đầu tư công nghệ lõi

Không chỉ FAA phải vật lộn với công nghệ cũ kỹ, ngay cả các hãng hàng không Mỹ cũng đang sử dụng những công cụ đã lỗi thời.

Tháng 7/2024, một bản cập nhật lỗi từ hãng an ninh mạng CrowdStrike đã làm tê liệt hàng loạt máy tính Windows toàn cầu. Trong khi nhiều hãng nhanh chóng phục hồi, Delta Air Lines lao đao vì phần mềm quản lý tổ bay sập nguồn, khiến hàng loạt chuyến bay bị hủy vì thiếu nhân sự.

Cuối năm 2022, Southwest Airlines hứng chịu khủng hoảng lớn khi 16.700 chuyến bay bị hủy, khiến hàng triệu hành khách mắc kẹt trong kỳ nghỉ và gây thiệt hại ít nhất một tỷ USD. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ phần mềm xếp lịch phi hành đoàn lỗi thời, buộc hãng phải gọi điện thủ công thay vì cho phép nhân viên check-in trực tuyến, khiến việc điều phối nhân sự cho các chuyến bay trở nên bất khả thi.

Chuyên gia phân tích Harteveldt cho biết Southwest đã phải chi ít nhất 1,3 tỷ USD kể từ thời điểm đó để nâng cấp công nghệ, phần cứng, phần mềm và hệ thống liên lạc.

"Chúng tôi đã có thể theo dõi sát hơn mạng lưới tổ bay và đủ năng lực điều phối tức thì để ứng phó với những tình huống phát sinh", đại diện Southwest cho biết hôm 14/11 về các gói nâng cấp của hãng.

Harteveldt cho hay các hãng hàng không thường ngần ngại chi tiền nâng cấp công nghệ lõi, thay vào đó, họ ưu tiên rót vốn vào những dịch vụ thu hút khách hàng như Wi-Fi mạnh hơn, máy bay mới hay phòng chờ sân bay sang trọng hơn.

"Họ vốn ngại rủi ro và luôn muốn đảm bảo rằng bất kỳ công nghệ nào họ quyết định đầu tư cũng phải mang lại giá trị dài hạn cho hãng", ông nói. "Đó cũng là lý do các hãng hàng không thường chậm chân trong việc thay đổi công nghệ. Hơn nữa, biên lợi nhuận của họ, ngay cả trong những năm kinh doanh thuận lợi nhất, cũng không đủ lớn để phân bổ những khoản tiền khổng lồ cho việc nâng cấp hạ tầng, công nghệ lõi".

Nghịch lý 'càng sửa càng hỏng' của hệ thống kiểm soát không lưu Mỹ

Quầy làm thủ tục của hãng United Airlines tại sân bay quốc tế Washington Dulles ngừng hoạt động hôm 13/11 sau khi FAA ra lệnh đình chỉ cất cánh toàn quốc. 

Khó khăn của FAA còn nằm ở bài toán chính trị. Họ phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn vốn do quốc hội phê duyệt. Năm ngoái, cơ quan này được quốc hội cấp 12,5 tỷ USD để nâng cấp hệ thống kiểm soát không lưu. Trước sự cố hôm 13/11, Bộ trưởng Duffy từng đề xuất xin thêm 30 tỷ USD, nhưng đến tối cùng ngày, ông tuyên bố số tiền cần thiết thực tế đã lên tới 50 tỷ USD.

Hỗn loạn tại các sân bay tuần trước có thể giúp FAA dễ dàng thuyết phục quốc hội chi mạnh tay hơn. Tuy nhiên, những bất cập này đã tồn tại nhiều năm và sự cố vừa qua cho thấy việc nâng cấp hệ thống chắc chắn sẽ là một chặng đường đầy chông gai.

"Liệu sự cố y hệt thế này có lặp lại nữa không? Thành thực, tôi cũng không biết nữa", Bộ trưởng Duffy nói. "Nhưng tôi nghĩ bây giờ là thời điểm thích hợp nhất để chúng tôi nhận được tiền và hoàn thành công việc".

Cảnh báo Nhà đầu tư lưu ý
Cảnh báo
Theo dõi 24HMoney trên GoogleNews

Kết nối truyền thông
cùng 24HMONEY ?

Liên hệ tư vấn ngay

Bạn muốn trở thành
VIP/Pro ?

Đăng ký ngay