Nghị định 24: Làn gió mới đẩy giá vàng về đâu?

Nghị định 24 trao quyền cho Ngân hàng Nhà nước can thiệp để bình ổn thị trường vàng. Tuy nhiên, quy định này lại không trực tiếp tác động đến giá mua bán vàng miếng SJC của các doanh nghiệp và tổ chức tín dụng, đặt ra câu hỏi về hiệu quả thực sự trong việc kiểm soát biến động giá và tạo sự công bằng trên thị trường.

Trong báo cáo tổng kết về việc thực hiện Nghị định 24, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khẳng định một thực tế hoàn toàn minh bạch: theo Luật Giá 2012 và 2023, vàng miếng hoàn toàn đứng ngoài danh mục hàng hoá, dịch vụ được Nhà nước kiểm soát giá, cũng như không thuộc diện “bình ổn giá”.

Vì thế, giá mua — bán vàng SJC hoàn toàn do các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp kinh doanh ấn định theo quan hệ cung – cầu thị trường. Việc niêm yết giá được thực hiện theo khuôn khổ pháp luật, mà hoàn toàn không có một quy định bắt buộc các tổ chức này phải áp dụng một mức giá đồng nhất.

Những lúc nguồn cung khan hiếm, việc đẩy giá mua, giá bán lên cao hoàn toàn phản ánh diễn biến thị trường, bởi khách hàng được tự do lựa chọn mua hoặc không mua, chấp nhận rủi ro cũng như lợi ích từ biến động giá.

Đáng chú ý, Nghị định 24 hoàn toàn đóng khung vai trò NHNN ở khâu can thiệp thị trường, không bao hàm khả năng can thiệp trực tiếp vào giá mua, bán vàng miếng SJC của tổ chức, cá nhân.

Tới cuối quý I năm nay, NHNN đã cấp giấy phép kinh doanh vàng miếng cho 22 tổ chức tín dụng và 16 doanh nghiệp, tại 2.564 địa điểm khắp cả nước. Đặc biệt, 4 ngân hàng thương mại Nhà nước gần như hoàn toàn đứng ngoài thị trường mua, bán vàng miếng từ năm 2012 đến nay.

Ở lĩnh vực sản xuất, số doanh nghiệp đủ điều kiện sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ lên đến hơn 6.800. Có 2 địa phương — Lai Châu, Sơn La — hoàn toàn chưa có cơ sở sản xuất, trong khi TP. HCM dẫn đầu với 650 doanh nghiệp, chiếm 9,5%.

Báo cáo NHNN cũng chỉ rõ, do vàng chưa bao giờ được đưa vào danh mục hàng hoá “bình ổn giá”, cộng thêm ưu tiên ngoại tệ cho các nhu cầu thiết yếu, nên từ năm 2014 đến 2023 NHNN hoàn toàn đóng van, không đưa thêm vàng miếng ra thị trường.

Giải pháp: Sửa Nghị định 24, khắc phục độc quyền, tăng nguồn cung

Nhằm chấn chỉnh thị trường vàng, NHNN kiến nghị sửa Nghị định 24 theo hướng xóa bỏ cơ chế độc quyền sản xuất, đồng thời cấp hạn mức, giấy phép nhập khẩu vàng để tổ chức đủ điều kiện tham gia thị trường.

Dự thảo Nghị định cũng đề xuất điều kiện tài chính khắt khe hơn: Doanh nghiệp muốn được sản xuất vàng miếng cần có vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng; ngân hàng được phép mua, bán vàng miếng cũng phải đạt vốn điều lệ từ 50.000 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, cơ chế này sẽ mở rộng nguồn cung bằng cách cho phép các tổ chức đủ điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng, trang sức, hoặc tiếp tục mua — bán lại nếu họ có giấy phép.

Như Cục trưởng Cục Quản lý Ngoại hối NHNN Đào Xuân Tuấn khẳng định, khi cơ chế được hoàn thiện, thị trường sẽ xuất hiện thêm những thương hiệu vàng miếng do tổ chức, ngân hàng đủ điều kiện sản xuất, thay thế thế độc quyền của một dòng sản phẩm như SJC.

Như thế, thị trường sẽ đa dạng, minh bạch, tăng sức cạnh tranh, thu hẹp khoảng cách giá vàng trong nước và thế giới, qua đó những rủi ro, biến động giá sẽ được kiểm soát, minh bạch hơn.

Các chuyên gia cũng đồng thuận, độc quyền SJC và khan hiếm nguồn cung chính là thủ phạm đẩy chênh lệch giá vàng trong nước luôn ở mức cao.

PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh nhận xét, nếu Nghị định 24 được sửa, giá vàng tại Việt Nam sẽ bám sát thế giới hơn. Dĩ nhiên, nếu giá thế giới tăng, giá trong nước cũng tăng theo — hoặc nếu thế giới hạ, thị trường nội cũng sẽ cùng “đi xuống”—nhưng khoảng cách chênh lệch sẽ thu hẹp, rủi ro của nhà đầu tư cũng theo thế mà được kiểm soát.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh Vàng Việt Nam (VGTA) Huỳnh Trung Khánh khẳng định, nếu Nghị định 24 được thông qua, nguồn cung sẽ dồi dào, thị trường hoàn toàn đủ sức hấp thu nhu cầu. Việc này hoàn toàn khả thi để kéo giá vàng SJC xuống đến cả chục triệu đồng mỗi lượng.

Như vậy, khan hiếm tại thị trường nội địa thời gian qua chủ yếu xuất phát từ cơ cấu chính sách, chưa hoàn toàn phản ánh xu hướng thế giới. Nếu NHNN không kịp thời hoàn thiện khung pháp lý, khắc phục khuyết tật thị trường, giá vàng tiếp tục sẽ còn “nhảy múa” mà chưa biết khi nào hạ nhiệt.

Giữa lúc thị trường nóng như chảo lửa, việc NHNN khéo léo đưa cơ chế về đúng quỹ đạo, khắc phục độc quyền, khơi thông nguồn cung hoàn toàn có thể đưa giá vàng về mức ổn định, minh bạch, phản ánh đúng sức mua và nhu cầu thật của thị trường. Giới quan sát hoàn toàn có lý khi dự đoán: một khi Nghị định 24 được hoàn thiện, “đỉnh giá” SJC sẽ chỉ còn là câu chuyện của quá khứ.