Nâng ngưỡng khấu trừ thuế thu nhập vãng lai lên 5 triệu đồng: Người lao động tự do được lợi gì?

Trong quá trình hướng dẫn thi hành Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN), Bộ Tài chính đã ban hành dự thảo Nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế TNCN, đáng chú ý là đề xuất về khấu trừ thuế đối với thu nhập vãng lai từ 2 triệu đồng/lần lên 5 triệu đồng/lần chi trả.

Quy định về khấu trừ thuế đối với thu nhập vãng lai

Hiện nay, căn cứ điểm i Khoản 1 Điều 25 Thông tư 111/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính, tổ chức hoặc cá nhân trả tiền công, tiền thù lao, tiền chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng lao động hoặc ký hợp đồng lao động dưới ba tháng phải thực hiện khấu trừ thuế theo mức 10% trên tổng thu nhập trước khi chi trả nếu tổng mức chi trả từ 2 triệu đồng/lần trở lên. Quy định này đã được áp dụng trong nhiều năm nay và trở thành cơ chế quản lý phổ biến đối với các khoản thu nhập mang tính thời vụ, cộng tác hoặc phát sinh không thường xuyên.

Theo nội dung tại Khoản 2 Điều 50 dự thảo mới, Bộ Tài chính đề xuất như sau:

Tổ chức, cá nhân trả tiền lương, tiền công, tiền thù lao, tiền chi khác cho cá nhân cư trú không ký hợp đồng hoặc ký hợp đồng lao động dưới ba tháng (bao gồm cả trường hợp trả tiền lương, thu nhập khác cho người lao động đã chấm dứt hợp đồng lao động) mà mức chi trả thu nhập từ 5 triệu đồng/lần trở lên thì phải khấu trừ thuế, khai và nộp số thuế đã khấu trừ của cá nhân theo tỷ lệ 10% trên thu nhập trước khi trả thu nhập cho cá nhân.

Trường hợp mức chi trả thu nhập dưới 5 triệu đồng/lần thì tổ chức, cá nhân trả thu nhập được khấu trừ thuế theo tỷ lệ 10% nếu cá nhân có yêu cầu. Trường hợp cá nhân chỉ có duy nhất thu nhập thuộc đối tượng phải khấu trừ thuế theo tỷ lệ nêu trên nhưng ước tính tổng mức thu nhập chịu thuế của cá nhân sau khi trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế thì cá nhân có thu nhập làm cam kết gửi tổ chức trả thu nhập để tổ chức trả thu nhập làm căn cứ tạm thời chưa khấu trừ thuế thu nhập cá nhân. Căn cứ vào cam kết của người nhận thu nhập, tổ chức trả thu nhập không khấu trừ thuế.

Kết thúc năm tính thuế, tổ chức trả thu nhập vẫn phải tổng hợp danh sách và thu nhập của những cá nhân chưa đến mức khấu trừ thuế và nộp cho cơ quan thuế. Cá nhân làm cam kết phải chịu trách nhiệm về bản cam kết của mình, trường hợp phát hiện có sự gian lận sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật về quản lý thuế và pháp luật liên quan khác. Trên thực tế, quy định này được áp dụng đối với nhiều đối tượng như cộng tác viên, người lao động thời vụ, giảng viên thỉnh giảng, người biểu diễn nghệ thuật hoặc cá nhân có thu nhập phát sinh không thường xuyên.

Ngoài ra, tại Khoản 1 Điều 51 dự thảo cũng điều chỉnh về quyết toán đối với cá nhân có thêm thu nhập ở nơi khác mà phần thu nhập này bình quân tháng trong năm không quá 15 triệu đồng đã được tổ chức, cá nhân chi trả thu nhập thực hiện tạm khấu trừ thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ 10% trên thu nhập và cá nhân không có nhu cầu thì không phải quyết toán thuế đối với phần thu nhập này.

Nếu đề xuất mới được thông qua, số lượng cá nhân phải thực hiện quyết toán thuế sẽ giảm đáng kể, qua đó góp phần đơn giản hóa thủ tục hành chính và phù hợp hơn với thực tế gia tăng các nguồn thu nhập linh hoạt trong nền kinh tế số hiện nay. Bên cạnh đó, quy định này giúp khuyến khích cá nhân chủ động kê khai và minh bạch hóa các khoản thu nhập ngoài công việc chính.

Tác động đối với người lao động tự do và tổ chức chi trả thu nhập

Hiện nay, với ngưỡng 2 triệu đồng/lần, phần lớn các khoản chi trả dịch vụ ngắn hạn đều thuộc diện bị khấu trừ thuế. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều cá nhân bị giữ lại 10% thu nhập mặc dù tổng thu nhập năm thực tế chưa đủ để phát sinh nghĩa vụ thuế. Việc nâng ngưỡng lên 5 triệu đồng/lần sẽ giúp giảm đáng kể số lượng trường hợp bị khấu trừ thuế, giúp người lao động tự do được nhận toàn bộ thu nhập và không phải quyết toán để hoàn thuế (trong trường hợp chưa đến mức đóng thuế TNCN).

Không chỉ tác động đến cá nhân nhận thu nhập, đề xuất mới còn ảnh hưởng đáng kể đến tổ chức chi trả.

Theo quy định hiện hành, mỗi lần chi trả từ 2 triệu đồng trở lên, doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục bao gồm xác định đối tượng khấu trừ, thực hiện khấu trừ thuế, kê khai, nộp tiền thuế vào ngân sách Nhà nước và cấp chứng từ khấu trừ  thuế cho cá nhân khi có yêu cầu.

Đối với doanh nghiệp thường xuyên sử dụng cộng tác viên hoặc thuê dịch vụ ngắn hạn, khối lượng công việc hành chính phát sinh là tương đối lớn. Trong nhiều trường hợp, chi phí quản lý, mua phần mềm xuất chứng từ và xử lý thủ tục có thể chiếm đáng kể so với số thuế thực tế được khấu trừ.

Nếu ngưỡng khấu trừ được nâng lên 5 triệu đồng/lần, việc thực hiện thủ tục khấu trừ thuế sẽ giảm đáng kể. Điều này giúp doanh nghiệp giảm áp lực kê khai, giảm chi phí kỹ thuật, hành chính và tối ưu quy trình kế toán thuế.

Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần rà soát lại hợp đồng với người lao động tự do và quy trình thanh toán nội bộ để bảo đảm phù hợp với quy định mới nếu dự thảo được ban hành chính thức.

Mặt khác, đối với công tác quản lý thuế việc khấu trừ 10% đối với thu nhập vãng lai về bản chất chỉ là biện pháp tạm thu thuế tại nguồn chứ không phải căn cứ cuối cùng xác định nghĩa vụ thuế. Trên thực tế, rất nhiều trường hợp cá nhân bị khấu trừ thuế nhưng sau quyết toán lại không phát sinh số thuế phải nộp. Do đó, việc điều chỉnh ngưỡng khấu trừ giúp giảm gánh nặng thủ tục cho người dân.

Như vậy, đề xuất nâng ngưỡng khấu trừ 10% đối với thu nhập vãng lai từ 2 triệu đồng/lần lên 5 triệu đồng/lần là một trong những thay đổi đáng chú ý trong quá trình hoàn thiện chính sách thuế thu nhập cá nhân hiện nay.

Mặc dù không làm thay đổi bản chất cơ chế khấu trừ thuế tại nguồn, nhưng việc điều chỉnh ngưỡng áp dụng được kỳ vọng sẽ giảm áp lực thủ tục cho người dân, giảm số lượng trường hợp phải hoàn thuế và phù hợp hơn với mặt bằng thu nhập thực tế.

Trong bối cảnh người lao động làm việc linh hoạt ngày càng phổ biến, việc sửa đổi các quy định liên quan đến thuế TNCN không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật về quản lý thuế mà còn phản ánh xu hướng điều chỉnh chính sách theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn thị trường lao động.