Mỹ - Iran: Bên nào "đuối sức"?

Vòng xoáy bạo lực mới sau khi biên bản ghi nhớ tháng 6 đổ vỡ đang đặt cả Washington và Tehran vào những áp lực tài chính - quân sự cực hạn. Đối với các nhà đầu tư cá nhân, biến số từ kho dự trữ vũ khí và giá năng lượng leo thang sẽ là xung lực trực tiếp định hình thị trường tài chính toàn cầu trong ngắn hạn.

Hàng loạt cuộc không kích giữa Mỹ và Iran khiến thỏa thuận ngừng bắn mất hiệu lực, đẩy cuộc đối đầu vào giai đoạn tiêu hao kinh tế, quân sự và chính trị.

Nền kinh tế Iran suy yếu sau nhiều năm trừng phạt. GDP bình quân đầu người giảm từ khoảng 8.000 USD năm 2012 xuống còn khoảng 5.000 USD năm 2024. Xuất khẩu dầu cũng sụt giảm đáng kể, từ 2,2 triệu thùng/ngày xuống khoảng 1,5 triệu thùng/ngày trong năm 2025. Bên cạnh lệnh cấm vận được tái áp đặt, cơ sở hạ tầng quân sự, cảng biển và căn cứ của Iran liên tục trở thành mục tiêu không kích, ảnh hưởng đến năng lực phòng thủ.

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), Iran ước tính đã tiêu hao khoảng 30% kho tên lửa và 60% số UAV trước chiến sự hiện nay. Mức tiêu hao này tạo áp lực đáng kể lên khả năng phòng thủ của nước này. Việc bổ sung vũ khí sẽ đòi hỏi nguồn lực tài chính và thời gian đáng kể, làm sâu thêm khó khăn kinh tế mà Iran đang phải đối mặt.

Căng thẳng tại eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu thế giới tăng khoảng 12%, kéo theo giá xăng trong nước Mỹ tăng từ 2,98 USD/gallon lên 4,63 USD/gallon. Điều này gia tăng áp lực lạm phát và chi phí sinh hoạt cho người Mỹ. Theo khảo sát YouGov, 57% người Mỹ cho rằng quyết định phát động chiến dịch quân sự là sai lầm, tạo sức ép chính trị trong bối cảnh cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.

Một vấn đề được các chuyên gia đặc biệt lưu ý là tốc độ tiêu hao kho vũ khí của Mỹ. CSIS cho biết một số loại tên lửa hiện đại của Mỹ đã sử dụng tới khoảng một nửa lượng dự trữ. Quá trình bổ sung có thể kéo dài từ vài tháng đến nhiều năm, khiến việc duy trì sức mạnh quân sự trở thành thách thức lâu dài.

Căng thẳng Mỹ-Iran tiếp tục là biến số quan trọng tác động đến giá dầu và kỳ vọng lạm phát toàn cầu. Nếu rủi ro tại eo biển Hormuz kéo dài, doanh nghiệp dầu khí thượng nguồn, dịch vụ khoan, vận tải năng lượng có thể hưởng lợi từ mặt bằng giá dầu cao hơn. Ngược lại, vận tải biển, hàng không, logistics, hóa chất và những ngành tiêu thụ nhiều nhiên liệu sẽ chịu áp lực gia tăng chi phí đầu vào. Lạm phát năng lượng cũng có thể khiến các ngân hàng trung ương thận trọng hơn trong điều hành lãi suất.

Dù cả Mỹ và Iran đều chưa phát tín hiệu nhượng bộ, cuộc chiến kéo dài sẽ khiến cả hai phải trả giá ngày càng lớn. Áp lực kinh tế, chính trị và nguồn lực quân sự có thể trở thành yếu tố quyết định thời điểm các bên quay trở lại bàn đàm phán. Các chuyên gia nhận định rằng sự suy kiệt tài nguyên sẽ là động lực thúc đẩy giải pháp ngoại giao trong tương lai.