Lửa Trung Đông, "bỏng" Bắc Kinh

Các cuộc tấn công nhằm vào Iran làm gia tăng rủi ro gián đoạn nguồn cung, đẩy giá dầu tăng mạnh và phơi bày mức độ phụ thuộc năng lượng của Trung Quốc. Trong bối cảnh eo biển Hormuz tiềm ẩn bất ổn, cú sốc giá dầu không chỉ gây áp lực lạm phát và tăng trưởng tại Trung Quốc mà còn lan rộng, đặt toàn bộ châu Á trước một phép thử kinh tế mới.

Cuộc tấn công Iran của Tổng thống Trump đã đánh trúng "tử huyệt" năng lượng và địa chính trị của Bắc Kinh, nơi vốn dựa dẫm vào nguồn dầu thô từ Tehran.

Iran cung cấp khoảng 15% lượng dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc, trong khi gần 90% dầu xuất khẩu của Tehran lại chảy về thị trường này. Quan hệ năng lượng song phương được củng cố bằng thỏa thuận hợp tác 25 năm ký năm 2021, với cam kết đầu tư khoảng 400 tỷ USD từ Bắc Kinh. Vì vậy, bất kỳ gián đoạn nào cũng tác động trực diện tới lợi ích chiến lược của Trung Quốc.

Các cuộc tấn công đã diễn ra ở Tehran vào ngày 2/3

Căng thẳng hiện tại diễn ra chỉ ít tuần sau biến động tại Venezuela – nơi Mỹ bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro, làm xáo trộn mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Caracas, đối tác mà Trung Quốc đã rót ít nhất 106 tỷ USD trong hơn hai thập kỷ. Hai cú sốc liên tiếp tại các quốc gia giàu dầu mỏ đang thu hẹp không gian ảnh hưởng năng lượng của Trung Quốc.

Giá dầu đã tăng tới 13%, vượt 83 USD/thùng. Iran chiếm khoảng 5% nguồn cung toàn cầu; nếu xuất khẩu bị gián đoạn hoàn toàn, giá có thể tăng thêm 20%. Rủi ro lớn hơn nằm ở eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển 1/3 lượng dầu đường biển thế giới – nơi bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể đẩy giá lên quanh 100 USD/thùng. Trong bối cảnh thị trường đang “backwardation”, chỉ một cú sốc nguồn cung đủ mạnh mới đảo chiều cán cân.

Trung Quốc lộ điểm yếu chiến lược

Với nền kinh tế còn nhiều mất cân đối, Trung Quốc đặc biệt nhạy cảm trước biến động giá năng lượng. Giá dầu tăng đồng nghĩa chi phí nhập khẩu leo thang, áp lực lạm phát gia tăng và gánh nặng dồn lên doanh nghiệp lẫn người tiêu dùng – điều Bắc Kinh khó mong muốn trong bối cảnh tăng trưởng còn mong manh.

Trung Quốc là khách hàng mua dầu lớn nhất của Iran.

Nếu xung đột kéo dài, Trung Quốc buộc phải tìm nguồn thay thế với chi phí cao hơn. Là trung tâm sản xuất của chuỗi cung ứng toàn cầu, mọi cú sốc chi phí tại Trung Quốc đều có thể lan ra thế giới. Trong khi đó, Nga có thể hưởng lợi nếu nhu cầu từ Trung Quốc và Ấn Độ chuyển sang dầu Urals giá chiết khấu.

Phần lớn dầu qua eo Hormuz hướng về châu Á, khiến khu vực này – từ Nhật Bản, Hàn Quốc đến các nền kinh tế mới nổi như Bangladesh, Pakistan, Sri Lanka – dễ tổn thương. Giá năng lượng tăng kéo theo lương thực và hàng hóa leo thang, làm phức tạp bài toán lãi suất và ổn định tài chính.

Mức độ tác động phụ thuộc vào thời gian và cường độ xung đột. Ngay cả khi eo biển không bị phong tỏa chính thức, tâm lý né rủi ro cũng đủ gây gián đoạn dòng chảy thương mại. Trong bối cảnh đó, việc duy trì ổn định đồng nhân dân tệ trở thành ưu tiên nhạy cảm: đồng tiền yếu bào mòn sức mua, nhưng tăng giá quá mạnh lại tạo sức ép lên tăng trưởng.

Khi bom đạn còn dội xuống Tehran, thách thức không chỉ dừng ở Trung Đông. Đó là phép thử mới cho cấu trúc năng lượng của Trung Quốc và sức chịu đựng kinh tế của toàn bộ châu Á.