Làn sóng thắt chặt tiền tệ toàn cầu

Trước sức ép từ cuộc xung đột Mỹ - Iran và tình hình căng thẳng tại Vùng Vịnh làm chao đảo nguồn cung năng lượng, các ngân hàng trung ương lớn trên thế giới đang tái khởi động chu kỳ thắt chặt tiền tệ nhằm chặn đứng đà leo thang của lạm phát.

1. Cú sốc năng lượng và sự thay đổi xoay chiều của chính sách tiền tệ

Chỉ cách đây hơn một tháng, thị trường tài chính toàn cầu còn kỳ vọng vào một kịch bản hạ nhiệt khi thỏa thuận ngừng bắn ngắn ngủi giữa Mỹ và Iran mở ra hy vọng bình ổn giá năng lượng. Tuy nhiên, sự sụp đổ của thỏa thuận này kết hợp với các động thái quân sự dọc theo bờ Biển Đỏ đã giáng một đòn mạnh vào nguồn cung dầu toàn cầu.

Sự chuyển mình đột ngột này buộc các nhà hoạch định chính sách phải hành động để đối phó với nguy cơ chi phí sinh hoạt bùng nổ trở lại:

Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ): Ngày 18/9, Thống đốc Kazuo Ueda tuyên bố "giai đoạn chính sách đã thay đổi", phát tín hiệu sẵn sàng đẩy lãi suất lên cao hơn sau động thái thắt chặt mới nhất.

Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed): Bất chấp sức ép công khai từ Tổng thống Donald Trump đòi hạ lãi suất, Chủ tịch Kevin Warsh cùng các đồng nghiệp đã ra quyết định tăng lãi suất lần đầu tiên sau hơn 3 năm vào ngày 16/9, qua đó lấy lại uy tín chống lạm phát.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) và Anh (BOE): ECB cũng đang cân nhắc các đợt tăng tiếp theo vào tháng 10 hoặc tháng 12 do lo ngại năng lượng neo cao kéo dài, trong khi BOE phát đi cảnh báo có thể phải nối gót tăng lãi suất nếu tình hình Trung Đông không cải thiện.

2. Phố Wall và thị trường trước áp lực "lãi suất cao trong thời gian dài"

Việc các ngân hàng trung ương đồng loạt phát đi tín hiệu cứng rắn nhằm mục đích kiềm chế kỳ vọng lạm phát và hạ nhiệt lợi suất trái phiếu dài hạn đang ở đỉnh nhiều thập kỷ.

Quan điểm của giới chuyên gia: Ông Greg Fuzesi từ JPMorgan Chase nhận định mức đỉnh lãi suất hiện phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến tại Trung Đông, đồng thời để ngỏ khả năng ECB có thể đẩy lãi suất vượt mốc 3%. Trong khi đó, biểu đồ "dot plot" của Fed cho thấy phần lớn nhà hoạch định chính sách dự báo sẽ có thêm ít nhất một đợt tăng 0,25 điểm phần trăm trước khi khép lại năm 2026.

Quy mô khác biệt so với chu kỳ cũ: Dù quay lại vòng xoáy tăng lãi suất, các chuyên gia đánh giá chu kỳ lần này sẽ có cường độ và tốc độ nhẹ nhàng hơn giai đoạn 2022–2023. Đơn cử như Fed, các dự báo hiện tại chỉ kỳ vọng lãi suất đạt đỉnh trong khoảng 4,25 - 4,5% vào cuối năm 2027, thấp hơn đáng kể so với mức đỉnh cũ 5,25 - 5,5%.

3. Tác động lan tỏa đến nền kinh tế thực

Giới phân tích cảnh báo rằng nếu giá năng lượng tiếp tục duy trì ở mức cao qua mùa thu, sức mua của các hộ gia đình và hành vi tiêu dùng sẽ bị bào mòn nghiêm trọng, từ đó kéo giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế chung. Trên thị trường tài chính, các nhà đầu tư đang bắt đầu định giá lại rủi ro, đơn cử như trường hợp của Anh khi thị trường hiện dự phóng BOE có thể phải tăng lãi suất tới 4 lần trong vòng 1 tới để bắt nhịp với xu thế toàn cầu.