Làn sóng sa thải khốc liệt nhất 18 năm: AI lên ngôi, Gen Z bị đẩy khỏi cuộc chơi

Năm 2025 ghi nhận làn sóng sa thải quy mô lớn nhất trong gần hai thập kỷ, khi hơn 1,2 triệu lao động toàn cầu mất việc. Đằng sau những lời hứa về AI “giải phóng sức lao động” là một thực tế khốc liệt: công nghệ đang trực tiếp thay thế con người, và Gen Z trở thành nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Theo tờ Fortune, những cam kết đầy lạc quan của các tập đoàn công nghệ về tương lai do trí tuệ nhân tạo (AI) dẫn dắt đang dần nhạt phai trước các con số sa thải kỷ lục. Làn sóng cắt giảm nhân sự trong năm 2025 được đánh giá là mạnh nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.

Sa thải tăng vọt, AI là nguyên nhân then chốt

Báo cáo mới nhất của công ty tư vấn nhân sự Challenger, Gray & Christmas cho thấy, trong năm 2025, có tới 1,2 triệu lượt sa thải được công bố, tăng 58% so với năm 2024 (khoảng 760.000 trường hợp).

Đây là mức cao nhất kể từ năm 2020 và gần chạm ngưỡng đỉnh lịch sử năm 2008 – thời điểm hơn 1,22 triệu việc làm bị xóa sổ do khủng hoảng tài chính.

Trong khu vực tư nhân, ngành công nghệ là tâm điểm của làn sóng sa thải. Riêng năm 2025, các doanh nghiệp công nghệ đã công bố cắt giảm khoảng 154.000 vị trí, tăng 15% so với năm trước. Đáng chú ý, AI được xác định là nguyên nhân trực tiếp của hơn 54.800 kế hoạch sa thải, và từ năm 2023 đến nay, công nghệ này liên quan đến hơn 71.800 trường hợp cắt giảm việc làm.

Nguyên nhân cốt lõi không chỉ đến từ việc triển khai AI với tốc độ chóng mặt, mà còn do các doanh nghiệp phải “tự điều chỉnh” sau giai đoạn tuyển dụng ồ ạt trong đại dịch.

Big Tech chi nghìn tỷ USD cho AI, nhưng giảm mạnh nhân sự

Nghịch lý lớn đang diễn ra: trong khi các “ông lớn” công nghệ đẩy mạnh đầu tư vào AI, họ đồng thời cắt giảm hàng chục nghìn lao động.

CEO Microsoft Satya Nadella thừa nhận AI hiện đã viết 20–30% mã nguồn của tập đoàn. Microsoft sẵn sàng chi 80 tỷ USD cho hạ tầng AI, nhưng vẫn cắt giảm tổng cộng 15.000 nhân sự trong năm qua.

Tại Meta, CEO Mark Zuckerberg tuyên bố thẳng thắn về việc muốn “loại bỏ những người làm việc kém hiệu quả nhanh hơn”, trong bối cảnh AI đang tiến sát khả năng trở thành “kỹ sư cấp trung”.

Trong khi đó, CEO Amazon Andy Jassy cũng xác nhận tập đoàn sẽ cần ít lao động hơn cho các công việc hiện tại. Theo Reuters, Amazon có kế hoạch cắt giảm tới 30.000 vị trí.

Gen Z – nạn nhân lớn nhất của kỷ nguyên AI

Dù sa thải trong ngành công nghệ không phải điều mới, nhưng lao động trẻ, đặc biệt là Gen Z, đang chịu tác động nặng nề nhất.

Dữ liệu từ công ty phân tích nhân sự Pave cho thấy, tỷ lệ nhân viên từ 21–25 tuổi tại các công ty công nghệ lớn đã giảm một nửa chỉ trong hai năm. Nhóm này từng chiếm 15% lực lượng lao động vào đầu năm 2023, nhưng đến tháng 8/2025 chỉ còn 6,8%.

Tại các công ty công nghệ tư nhân, tình hình cũng không sáng sủa hơn khi tỷ lệ nhân sự trẻ giảm từ 9,3% xuống còn 6,8%.

Theo ông Matt Schulman, CEO Pave, sự phân hóa này phản ánh rõ bản chất của thị trường lao động thời AI: “Nếu bạn 35 hoặc 40 tuổi, bạn đã có kinh nghiệm và kỹ năng mà AI chưa thể thay thế. Nhưng nếu bạn 22 tuổi, mới ra trường và chỉ làm tốt Excel hay lập trình cơ bản, bạn rất dễ bị máy móc vượt qua.”

Thị trường lao động phân cực sâu sắc

Thực tế cho thấy, thị trường lao động toàn cầu đang bị chia cắt rõ rệt:

Một bên là những lao động giàu kinh nghiệm, giữ vai trò quản lý, ra quyết định – nơi AI chưa thể thay thế hoàn toàn.
Bên còn lại là những người trẻ mới bước vào nghề, làm các công việc mang tính lặp lại – nhóm dễ bị AI “xóa sổ” nhất.

Làn sóng sa thải năm 2025 không chỉ là câu chuyện cắt giảm chi phí, mà còn là lời cảnh báo rõ ràng: trong kỷ nguyên AI, lợi thế cạnh tranh của con người không còn nằm ở kỹ năng cơ bản, mà ở tư duy, kinh nghiệm và khả năng thích nghi.