Kinh nghiệm cải cách từ Hàn Quốc và Trung Quốc để tăng trưởng 10%/năm

Kinh nghiệm của Hàn Quốc và Trung Quốc cho thấy, tăng trưởng hai con số đến từ cải cách quyết liệt, kiên trì nâng cao năng suất và sử dụng hiệu quả nguồn lực. Với Việt Nam, năm 2026 có thể trở thành bước ngoặt nếu những bài học đó được vận dụng đúng.

 

1. Vị thế mới và Thách thức từ Mô hình cũ

Năm 2025, Việt Nam đã xác lập vị thế mới với quy mô kinh tế vượt 500 tỷ USD và thu nhập bình quân đầu người trên 5.000 USD. Tuy nhiên, "cỗ máy" tăng trưởng đang có dấu hiệu quá tải khi dựa quá nhiều vào hai yếu tố truyền thống:

Vốn (Capital): Hệ số ICOR ở mức 5,8 – 6,0 cho thấy sự lãng phí nguồn lực. Chúng ta đang phải bỏ ra quá nhiều tiền để đổi lấy một đơn vị tăng trưởng.

Lao động (Labor): Nguồn cung lao động giá rẻ chính thức chạm ngưỡng khi tốc độ tăng trưởng lực lượng lao động chỉ còn khoảng 1% và lao động nông nghiệp không còn dồi dào để chuyển dịch sang công nghiệp.

2. TFP: "Động cơ phản lực" cho mục tiêu 10%

Năng suất các nhân tố tổng hợp (TFP) phản ánh hiệu quả của việc kết hợp vốn và lao động thông qua công nghệ và quản trị. Để đạt tăng trưởng trên 10%, bài toán định lượng cho năm 2026 rất rõ ràng:

Phần cứng (Vốn + Lao động): Chỉ có thể đóng góp tối đa 6 – 7%.

Phần mềm (TFP): Phải gánh vác ít nhất 3 – 4% còn lại (tương đương 30 - 40% tổng tăng trưởng).

3. Bài học từ những "Con rồng" Á Đông

Cả Hàn Quốc và Trung Quốc đều cho thấy TFP là yếu tố sống còn để duy trì tăng trưởng hai con số trong thời gian dài:

Hàn Quốc (Thập niên 70-90): Chuyển dịch cực nhanh sang mô hình dựa trên công nghệ và R&D ngay khi lao động giá rẻ cạn kiệt. TFP của họ luôn duy trì ở mức đóng góp 35 – 40%.

Trung Quốc (1990-2010): Tận dụng tối đa việc mở cửa thị trường và cải cách doanh nghiệp nhà nước để giảm sự kém hiệu quả của vốn, duy trì mức tăng trưởng gần 10% liên tục trong 20 năm.

4. Lộ trình cho bước ngoặt 2026 của Việt Nam

Để năm 2026 không chỉ là một con số mục tiêu mà là một thực tế bền vững, Việt Nam cần thực thi quyết liệt 3 trụ cột:

Cải cách thể chế: Cắt giảm chi phí "vô hình"

Chi phí thủ tục hành chính hiện chiếm tới 5 – 7% doanh thu doanh nghiệp. Việc số hóa và tinh gọn bộ máy sẽ giải phóng một nguồn lực khổng lồ cho đầu tư thực tế, giúp TFP tăng trưởng mà "không cần vốn".

Nâng tầm hiệu quả đầu tư (Giảm ICOR)

Mục tiêu đưa ICOR từ 6 xuống 4,8 – 5,0. Điều này đòi hỏi việc chấm dứt đầu tư dàn trải, tập trung vào các siêu dự án có tính lan tỏa cao (như hạ tầng số, đường sắt tốc độ cao) và quản trị dự án theo chuẩn quốc tế.

Phát triển nguồn nhân lực và Công nghệ

Với chỉ 29% lao động có bằng cấp và 35% doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, đây là "mỏ vàng" để tăng TFP. Đầu tư vào giáo dục nghề nghiệp và khuyến khích R&D sẽ là cách duy nhất để vượt qua bẫy thu nhập trung bình.