Kim cương tiền tỷ "mắc kẹt"

Làn sóng doanh nghiệp kinh doanh kim cương đóng cửa hoặc ngừng thu mua khiến nhiều người sở hữu tài sản trị giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đồng rơi vào cảnh không thể bán lại. Câu chuyện không chỉ phản ánh khó khăn của thị trường kim cương mà còn đặt ra bài toán về thanh khoản của một loại tài sản từng được xem là kênh lưu giữ giá trị.

Khác với vàng, kim cương không có thị trường giao dịch tập trung và phụ thuộc lớn vào chính sách thu mua của từng doanh nghiệp. Khi dòng tiền doanh nghiệp gặp áp lực, rủi ro nhanh chóng chuyển sang phía người sở hữu.

Chị Vy, 43 tuổi, TP.HCM, sở hữu đôi bông tai kim cương trị giá gần 100 triệu đồng, quà tặng nhân kỷ niệm 10 năm ngày cưới. Cần vốn làm ăn, chị quyết định bán lại nhưng Công ty TNHH Trang sức Kim cương PJA đã đóng cửa. Tương tự, ông Hùng mua kim cương tại tiệm vàng Kim Lý nhưng không thể bán lại khi cửa hàng đóng cửa sau khi chủ bị bắt điều tra về hành vi buôn lậu. Ghi nhận cho thấy hàng loạt cửa tiệm vàng, kim cương trên các tuyến đường TP.HCM như Kim Lý, Ngọc Tâm đều trong tình trạng đóng cửa, treo biển tạm ngưng hoạt động.

PJA thông báo dừng hoạt động do áp lực thanh khoản quá lớn. Khi khách hàng đồng loạt mang kim cương đến bán lại, lượng yêu cầu vượt quá khả năng đáp ứng, khiến doanh nghiệp rơi vào tắc nghẽn về dòng tiền. Ông Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn Đá quý TPHCM, giải thích: bình thường mỗi tháng doanh nghiệp chỉ bán được vài viên kim cương, lợi nhuận không nhiều. Khi hàng loạt khách hàng cùng lúc yêu cầu mua lại, họ không đủ nguồn lực tài chính để đáp ứng.

Mỗi doanh nghiệp có chính sách thu đổi riêng, căn cứ vào giấy bảo đảm do chính đơn vị đó phát hành. Khách hàng mua kim cương ở đâu thường chỉ có thể bán lại cho chính doanh nghiệp đó theo các điều kiện đã cam kết. Giao dịch kim cương chủ yếu theo hình thức thỏa thuận dân sự, không có hợp đồng kinh tế mà chỉ giấy mua bán hoặc giấy bảo đảm ghi rõ thông số kỹ thuật, giá trị giao dịch và chính sách thu mua lại với mức khấu trừ.

Ông Dưng cho rằng việc khởi kiện các doanh nghiệp đã đóng cửa không hề đơn giản. Nếu muốn khởi kiện, người mua phải chứng minh doanh nghiệp có hành vi lừa đảo, chiếm đoạt tài sản. Nếu doanh nghiệp chỉ gặp khó khăn tài chính, chưa thể thu mua lại theo cam kết thì rất khó xử lý bằng con đường tố tụng. Bản chất giao dịch là thỏa thuận dân sự tự nguyện, không có bảo lãnh pháp lý rõ ràng.

TS. Huỳnh Thanh Điền, giảng viên Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, lưu ý rằng người mua kim cương chỉ dựa vào thông tin do doanh nghiệp cung cấp, từ nguồn gốc, chất lượng sản phẩm đến giấy kiểm định. Giấy chứng nhận kiểm định chỉ xác nhận các đặc tính kỹ thuật của viên kim cương, không phải xác minh nguồn gốc sản phẩm. Điều này khiến người tiêu dùng đối mặt với rủi ro, kể cả khả năng giấy kiểm định bị làm giả.

Ông Dưng khuyến nghị người dân không nên vội vàng bán lại tài sản vì tâm lý hoang mang. Khi nhu cầu bán tăng đột biến, giá thu mua thường bị đẩy xuống rất thấp, khiến người sở hữu chịu thiệt hại lớn hơn. Đối với những doanh nghiệp hoạt động đúng quy định, không liên quan đến các vụ buôn lậu, hoạt động mua bán vàng kim cương vẫn diễn ra bình thường. Ông Điền cũng đề xuất các doanh nghiệp cần có cơ chế ràng buộc pháp lý rõ ràng hơn đối với chính sách mua bán và thu đổi, đặc biệt trong trường hợp ngừng hoạt động hoặc giải thể.