Khủng hoảng năng lượng toàn cầu chực chờ: Iran dọa đóng thêm eo biển nữa

Sau khi gây sức ép tại Eo biển Hormuz, Iran tiếp tục phát đi cảnh báo có thể đóng cửa thêm Eo biển Bab al-Mandeb – một trong những tuyến vận tải quan trọng bậc nhất thế giới, làm dấy lên lo ngại về kịch bản gián đoạn nghiêm trọng chuỗi cung ứng toàn cầu.

Phát biểu ngày 5/4 trên nền tảng X, ông Ali Akbar Velayati – cố vấn của lãnh đạo tối cao Mojtaba Khamenei – cảnh báo rằng nếu Nhà Trắng “lặp lại sai lầm”, dòng chảy năng lượng và thương mại toàn cầu có thể bị gián đoạn chỉ bằng một quyết định chiến lược.

Đài Press TV sau đó xác nhận các lực lượng đồng minh của Tehran hoàn toàn có khả năng phong tỏa tuyến đường qua Bab al-Mandeb, tương tự như cách Iran đã gây sức ép tại eo biển Hormuz.

Ông Velayati nhấn mạnh, lực lượng “Mặt trận kháng chiến” do Iran hậu thuẫn coi Bab al-Mandeb có vai trò chiến lược tương đương Hormuz – một tín hiệu cho thấy nguy cơ mở rộng điểm nghẽn hàng hải tại khu vực Trung Đông.

Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang sau khi Donald Trump đe dọa tấn công các cơ sở hạ tầng trọng yếu của Iran nếu Tehran không chấp nhận mở lại eo biển Hormuz.

Điểm nghẽn mới của kinh tế toàn cầu

Eo biển Bab al-Mandeb nằm giữa Yemen và khu vực Sừng châu Phi, kết nối Biển Đỏ với Vịnh Aden, là tuyến vận chuyển thiết yếu đối với dầu mỏ và hàng hóa toàn cầu.

Khủng hoảng năng lượng toàn cầu chực chờ: Iran dọa đóng thêm eo biển nữa — Eo biển Bab al-Mandeb có vai trò quan trọng không kém Hormuz (Ảnh: IEA).

Tại điểm hẹp nhất, eo biển này chỉ rộng khoảng 29km, khiến lưu thông tàu thuyền bị giới hạn trong các làn hẹp. Khu vực này hiện chịu ảnh hưởng lớn từ lực lượng Houthi – nhóm được Iran hậu thuẫn.

Theo số liệu năm 2024, khoảng 4,1 tỷ thùng dầu thô và sản phẩm dầu mỏ – tương đương 5% nguồn cung toàn cầu – đã đi qua tuyến đường này. Ngoài ra, khoảng 10% thương mại toàn cầu, bao gồm hàng hóa từ châu Á sang châu Âu, cũng phụ thuộc vào Bab al-Mandeb.

Đáng chú ý, khi Hormuz bị hạn chế, vai trò của Bab al-Mandeb càng trở nên sống còn. Nếu cả hai eo biển cùng bị phong tỏa, khoảng 25% nguồn cung dầu khí toàn cầu có thể bị gián đoạn – một con số đủ để gây chấn động thị trường năng lượng thế giới.

Kịch bản “ác mộng” đang hiện hữu

Chuyên gia Trung Đông Elisabeth Kendall nhận định, việc đồng thời hạn chế lưu thông tại Hormuz và Bab al-Mandeb có thể khiến thương mại hướng về châu Âu bị “tê liệt”, đẩy kinh tế toàn cầu vào tình trạng cực kỳ mong manh.

Bà cảnh báo đây là “tình thế ngàn cân treo sợi tóc”, phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến tiếp theo của xung đột.

Trong khi đó, cựu nhà ngoại giao Mỹ Nabeel Khoury cho rằng các hành động gần đây của Houthi – như phóng tên lửa và UAV – mới chỉ mang tính cảnh báo. Tuy nhiên, nếu nhóm này thực sự muốn leo thang, việc phong tỏa Bab al-Mandeb sẽ là “đòn bẩy” nguy hiểm nhất.

Thực tế cho thấy chỉ cần một vài vụ tấn công vào tàu thương mại cũng đủ khiến các công ty bảo hiểm rút lui, kéo theo sự đình trệ của toàn bộ tuyến vận tải qua Biển Đỏ.

Nguy cơ lan rộng

Trong quá khứ gần đây, lực lượng Houthi đã từng hạn chế tàu thuyền liên quan đến Mỹ và Israel đi qua Bab al-Mandeb trong bối cảnh xung đột Gaza, khiến lưu lượng hàng hải sụt giảm mạnh.

Dù một lệnh ngừng bắn vào năm 2025 đã giúp tuyến đường này được nối lại, nhưng các diễn biến mới cho thấy nguy cơ gián đoạn hoàn toàn có thể tái diễn bất cứ lúc nào.

Giới quan sát nhận định, nếu kịch bản phong tỏa kép tại Hormuz và Bab al-Mandeb xảy ra, không chỉ thị trường năng lượng mà toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu – từ nhà máy sản xuất đến giá xăng dầu – đều có thể chịu tác động nghiêm trọng.