Khủng hoảng năng lượng không còn là cú sốc ngắn hạn

Cuộc khủng hoảng năng lượng tháng 9/2026 đang có những đặc điểm khác đáng kể so với cú sốc tháng 3 khi các kho dự trữ suy giảm, tuyến vận chuyển thay thế chịu tổn thương và mùa đông Bắc bán cầu đang đến gần.

Khi những “bộ đệm” từng giúp thị trường hấp thụ cú sốc đầu năm mỏng đi, áp lực không chỉ dừng ở giá dầu mà có thể lan sang vận tải, hàng không, hóa chất và lạm phát.

Tháng 3, thị trường năng lượng từng chịu cú sốc lớn khi xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn dòng dầu qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, các kho dự trữ chiến lược, nguồn cung thay thế và việc nhu cầu nhập khẩu của một số nền kinh tế lớn giảm đã giúp thị trường có thêm thời gian thích ứng. IEA cho biết dòng dầu qua Hormuz trong tháng 3–5 chỉ còn bình quân 2,7 triệu thùng/ngày, so với khoảng 20 triệu thùng/ngày trước xung đột.

Đến tháng 9, các vùng đệm này không còn dồi dào như trước. Theo phân tích mới, bốn yếu tố gồm dự trữ chiến lược của Mỹ suy giảm mạnh, tuyến đường ống vòng tránh Vịnh Ba Tư gặp sự cố, mùa đông đang tới và nhu cầu nhập khẩu của Trung Quốc phục hồi đang khiến cán cân cung – cầu trở nên nhạy cảm hơn.

Áp lực đã phản ánh rõ trên thị trường vận tải. Giá thuê tàu chở dầu siêu lớn VLCC từng lên gần 1 triệu USD/ngày vào ngày 18/9, trong khi Brent vẫn neo trên 95 USD/thùng tại thời điểm bài phân tích được công bố. Đây là tín hiệu cho thấy chi phí đưa dầu đến người tiêu dùng đang trở thành một phần quan trọng của cú sốc năng lượng.

Tuy nhiên, thị trường vẫn có khả năng tự điều chỉnh. Ngày 20/9, Saudi Arabia đã tăng mạnh lượng dầu xuất khẩu từ cảng Ras Tanura, với khoảng 14 triệu thùng được đưa lên 7 tàu VLCC. Dòng dầu qua Hormuz cũng tăng lên bình quân 2,9 triệu thùng/ngày, từ 700.000 thùng/ngày trong tháng 8.

Với doanh nghiệp, tác động phân hóa khá rõ. Giá dầu và cước vận tải cao gây sức ép lên hàng không, logistics, vận tải biển và các ngành sử dụng nhiều nhiên liệu. Ngược lại, doanh nghiệp thượng nguồn có thể hưởng lợi từ mặt bằng giá bán cao hơn, trong khi lọc hóa dầu còn phụ thuộc vào chênh lệch giá dầu thô và sản phẩm.

IEA cảnh báo nếu nguồn cung vùng Vịnh tiếp tục bị hạn chế và tồn kho thương mại suy giảm nhanh, giá cao hơn cùng sự co lại của nhu cầu có thể cần thiết để đưa thị trường trở lại cân bằng.