#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Khủng hoảng Mỹ - Iran ở Hormuz: Không phải tàu chiến, đây mới là “chìa khóa” thật sự

Trong khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, “nút thắt” tại eo biển Hormuz tiếp tục trở thành điểm nóng chi phối thị trường năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, nhiều phân tích cho thấy chìa khóa giải quyết khủng hoảng có thể không nằm ở sức mạnh quân sự, mà ở việc tái cấu trúc hạ tầng vận chuyển năng lượng.

“Điểm nghẽn” của năng lượng toàn cầu

Trong nhiều thập kỷ, eo biển Hormuz được xem là tuyến hàng hải sống còn khi khoảng 20% sản lượng dầu thô toàn cầu cùng một phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) phải đi qua khu vực này. Chỉ cần xuất hiện nguy cơ gián đoạn, thị trường lập tức phản ứng: giá năng lượng tăng, chi phí vận tải leo thang và chuỗi cung ứng toàn cầu chịu áp lực.

Điều đáng chú ý là sức ảnh hưởng của Hormuz không phụ thuộc vào việc bị phong tỏa hoàn toàn. Ngay cả nguy cơ bị kiểm soát hoặc gián đoạn cũng đủ để tạo ra biến động lớn. Với chiều rộng chưa tới 40 km tại điểm hẹp nhất, eo biển này trở thành một công cụ địa chính trị đặc biệt nhạy cảm, có thể tác động tới các nền kinh tế cách xa hàng nghìn km.

Các “lối đi thay thế” đã tồn tại

Ít được chú ý, từ năm 2012, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đã đưa vào vận hành tuyến đường ống Abu Dhabi dài khoảng 380 km, với công suất khoảng 1,5 triệu thùng/ngày, kết nối trực tiếp ra vịnh Oman mà không đi qua Hormuz.

Trong khi đó, Ả Rập Xê Út từ những năm 1980 đã vận hành tuyến Petroline, dẫn dầu từ phía Đông sang cảng Yanbu trên Biển Đỏ, với công suất gần 5 triệu thùng/ngày. Cả hai hệ thống này hiện vẫn chưa khai thác hết công suất, đồng nghĩa với việc còn dư địa để giảm phụ thuộc vào eo biển Hormuz.

Các dự án này không phải được xây dựng do áp lực bên ngoài, mà xuất phát từ nhu cầu tự thân của các quốc gia vùng Vịnh nhằm giảm thiểu rủi ro chiến lược khi phụ thuộc vào một điểm nghẽn duy nhất.

Giải pháp: Giảm phụ thuộc, không cần đối đầu

Về lý thuyết, nếu chuyển hướng khoảng 25–30% lưu lượng dầu qua các tuyến đường ống thay thế, vai trò “độc tôn” của Hormuz sẽ suy giảm đáng kể. Khi đó, eo biển này vẫn quan trọng, nhưng không còn khả năng tạo sức ép tuyệt đối lên thị trường năng lượng toàn cầu.

Tuy nhiên, giải pháp này không hoàn hảo. Tuyến Petroline của Saudi Arabia dù tránh được Hormuz nhưng lại dẫn ra Biển Đỏ, buộc tàu phải đi qua Eo biển Bab el-Mandeb – một điểm nghẽn khác cũng tiềm ẩn rủi ro an ninh.

Ngược lại, mô hình của UAE với điểm cuối tại Fujairah được đánh giá hiệu quả hơn khi kết nối trực tiếp ra vịnh Oman, không đi qua điểm nghẽn thứ hai. Dù vậy, các tuyến đường ống cố định cũng có thể trở thành mục tiêu trong xung đột, đòi hỏi chi phí lớn cho bảo vệ và dự phòng.

Một thách thức khác là LNG. Không giống dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng khó vận chuyển bằng đường ống trên quy mô lớn, khiến các quốc gia như Qatar vẫn phụ thuộc đáng kể vào tuyến Hormuz.

Hướng đi ít rủi ro hơn

Trong bối cảnh xung đột khu vực tiềm ẩn nguy cơ leo thang, việc sử dụng giải pháp quân sự để đảm bảo tự do hàng hải luôn đi kèm rủi ro cao. Ngược lại, đầu tư vào hạ tầng vận chuyển thay thế được xem là hướng tiếp cận ít đối đầu nhưng mang lại hiệu quả dài hạn.

Thực tế cho thấy nền tảng cho giải pháp này đã tồn tại: các quốc gia vùng Vịnh có đủ nguồn lực, động lực và đã triển khai bước đầu. Vấn đề còn lại là mở rộng quy mô và tăng tốc đầu tư để biến các tuyến “đi vòng” thành trụ cột mới của hệ thống năng lượng toàn cầu.

Về bản chất, mục tiêu không phải loại bỏ vai trò của Hormuz, mà là giảm mức độ phụ thuộc vào nó. Khi một “điểm nghẽn” không còn nắm giữ toàn bộ dòng chảy năng lượng, khả năng gây sức ép địa chính trị cũng sẽ suy giảm tương ứng – một cách tiếp cận thực tế hơn trong bối cảnh thế giới ngày càng phụ thuộc vào thương mại năng lượng.

Báo điện tử VTC News

Chỉ còn cách duy nhất để giải quyết khủng hoảng Mỹ - Iran ở eo biển Hormuz?