Iran tung “điều kiện Hormuz”: Từ đòn bẩy chiến sự đến tham vọng thu phí tỷ USD

Trong bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Iran với Mỹ và Israel, Tehran bất ngờ đưa ra một yêu cầu chưa từng có: công nhận quyền kiểm soát đối với Eo biển Hormuz như một điều kiện để chấm dứt xung đột.

Động thái này không chỉ mang ý nghĩa quân sự, mà còn hé lộ một tính toán lớn hơn: biến tuyến hàng hải huyết mạch của thế giới thành “mỏ tiền” trị giá hàng tỷ USD mỗi năm.

“Quân bài Hormuz” lộ rõ sức nặng

Eo biển Hormuz là điểm nghẽn chiến lược của thị trường năng lượng toàn cầu, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí LNG thế giới. Chỉ cần gián đoạn nhỏ cũng đủ khiến giá năng lượng biến động mạnh.

Những diễn biến gần đây cho thấy điều đó không còn là giả định. Các cuộc tấn công và căng thẳng quân sự đã khiến hoạt động vận tải qua khu vực này bị ảnh hưởng nghiêm trọng, buộc nhiều quốc gia phải khẩn cấp tìm cách đảm bảo nguồn cung.

Theo các chuyên gia, chính hiệu quả “ngoài dự đoán” này khiến Iran thay đổi cách tiếp cận: từ đe dọa phong tỏa sang tìm cách kiểm soát và khai thác lâu dài.

Từ đòn quân sự sang công cụ kiếm tiền

Lần đầu tiên, Iran phát tín hiệu muốn hợp thức hóa quyền kiểm soát Hormuz thông qua cơ chế thu phí tàu thuyền.

Quốc hội nước này đang xem xét dự luật buộc tàu đi qua phải trả phí, trong khi một số quan chức đề cập đến việc thiết lập “trật tự mới” tại tuyến vận tải này sau chiến sự.

Nếu triển khai, Tehran có thể:

Đây là bước chuyển từ “đe dọa gián đoạn” sang “kiểm soát có điều kiện” – một cấp độ ảnh hưởng cao hơn nhiều.

Bài toán tỷ USD: Hormuz có thể “in tiền” ra sao?

Các tính toán sơ bộ cho thấy quy mô nguồn thu là cực lớn:

Khi cộng thêm khí LNG, tổng doanh thu có thể vượt 800 triệu USD/tháng, tương đương hàng tỷ USD mỗi năm – gần bằng nguồn thu của Kênh đào Suez trong điều kiện bình thường.

Trong bối cảnh chịu áp lực trừng phạt, đây được xem là “lối thoát tài chính” ít tốn kém nhưng hiệu quả cao với Iran.

Vấp phải phản ứng dữ dội từ quốc tế

Ý tưởng thu phí ngay lập tức vấp phải phản đối mạnh mẽ.

Mỹ và các đồng minh cho rằng đây là hành động “phi pháp và nguy hiểm”, vi phạm nguyên tắc tự do hàng hải. Sau cuộc họp G7, các ngoại trưởng cũng nhấn mạnh yêu cầu duy trì tuyến vận tải mở và không thu phí.

Về pháp lý, các chuyên gia viện dẫn Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển – trong đó quy định quyền “quá cảnh không bị cản trở” tại các eo biển quốc tế. Dù không phải mọi quốc gia đều là thành viên, nguyên tắc này vẫn được xem là luật tập quán toàn cầu.

“Thử nghiệm” đã bắt đầu?

Dù chưa chính thức áp dụng, nhiều dấu hiệu cho thấy Iran đã bắt đầu thử nghiệm cơ chế kiểm soát:

Theo dữ liệu từ ngành vận tải biển, đã có hơn 20 tàu sử dụng tuyến đi mới, trong đó một số trường hợp được cho là đã trả khoảng 2 triệu USD.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cũng được cho là đang thiết lập hệ thống đăng ký đối với tàu qua lại.

Nguy cơ “vũ khí hóa” tuyến hàng hải toàn cầu

Nếu kế hoạch được thực thi, Eo biển Hormuz có thể trở thành tiền lệ nguy hiểm: một tuyến vận tải quốc tế bị “vũ khí hóa” không chỉ về quân sự mà cả kinh tế.

Điều này không chỉ tác động đến giá dầu, mà còn đe dọa toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, từ năng lượng đến hàng hóa.

Từ một điểm nóng địa chính trị, Eo biển Hormuz đang đứng trước nguy cơ trở thành “trạm thu phí” lớn nhất thế giới nếu tham vọng của Iran thành hiện thực.

Đây không còn chỉ là câu chuyện chiến sự, mà là cuộc chơi quyền lực – nơi địa lý, kinh tế và chính trị toàn cầu giao thoa, với cái giá có thể lên tới hàng tỷ USD mỗi năm.