Iran nắm giữ chìa khóa để mở lại thị trường năng lượng toàn cầu

Tàu chở dầu Callisto đang neo đậu tại cảng Sultan Qaboos trong bối cảnh giao thông vận tải giảm mạnh ở eo biển Hormuz, giữa lúc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran đang diễn ra, tại Muscat, Oman, ngày 12 tháng 3 năm 2026. REUTERS/Benoit Tessier.

Theo Reuters - Khi Saudi Aramco thông báo với các khách hàng mua dầu của mình trong một bức thư tuần này rằng họ không rõ sẽ sử dụng cảng nào cho các chuyến hàng xuất khẩu tháng 4, điều đó đã phơi bày một thực tế mới: Iran, chứ không phải Hoa Kỳ, mới là chìa khóa để mở lại thị trường năng lượng toàn cầu.

Bức thư gửi cho các khách hàng mua dầu của Ả Rập Xê Út trên toàn thế giới cho biết họ có thể nhận dầu từ Biển Đỏ, nhưng vẫn có thể nhận được từ vùng Vịnh.

"Tôi thà gọi cho Iran để hỏi xem khi nào cuộc chiến này kết thúc để tôi có thể nhận được dầu của mình," một khách hàng mua dầu thường xuyên của Ả Rập Xê Út nói khi nhận được bức thư trong bối cảnh chiến tranh đang diễn ra ác liệt khắp vùng Vịnh và Iran đóng cửa eo biển Hormuz .

Bình luận này phản ánh niềm tin ngày càng tăng cả trong và ngoài khu vực Trung Đông rằng, mặc dù Hoa Kỳ và Israel có thể tuyên bố kết thúc chiến tranh bất cứ lúc nào, Iran sẽ là bên có tiếng nói cuối cùng về thời gian kéo dài của những gì mà Cơ quan Năng lượng Quốc tế mô tả là sự gián đoạn nguồn cung dầu khí nghiêm trọng nhất từ ​​trước đến nay.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng Hoa Kỳ sắp giành chiến thắng trong cuộc chiến đang leo thang nhanh chóng , nhưng khung thời gian ông đưa ra lại dao động từ vài ngày đến vài tuần.

Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách bắn máy bay không người lái và tên lửa vào các tàu thuyền ở eo biển Hormuz, làm gián đoạn hiệu quả dòng chảy khoảng 20% ​​nguồn cung dầu và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu đến các nhà máy lọc dầu, hóa dầu, nhà máy điện và các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng trên khắp thế giới.

Các giám đốc điều hành tại các công ty Trung Đông và các đối tác phương Tây của họ cảnh báo rằng sẽ cần nhiều hơn là chỉ những đảm bảo an toàn từ phía Mỹ để khôi phục hoạt động vận tải biển và sản xuất, ngay cả khi giao tranh chấm dứt ngay lập tức.

Khả năng sản xuất và triển khai máy bay không người lái giá rẻ của Tehran đồng nghĩa với việc Iran có thể làm gián đoạn hoặc tê liệt hoạt động vận chuyển hàng hải trong thời gian dài, ngay cả sau khi phía tấn công tuyên bố kết thúc các hoạt động chiến đấu.

Ông Trump cho biết Mỹ có thể sẽ cử tàu hộ tống quân sự để giúp khôi phục giao thông qua eo biển Hormuz và kêu gọi các đồng minh cử tàu chiến để bảo đảm an ninh cho eo biển này.

Tuy nhiên, một quan chức cấp cao trong ngành năng lượng vùng Vịnh cho biết, các tàu hộ tống hải quân sẽ không thể bình thường hóa giao thông trừ khi Mỹ và Israel đạt được thỏa thuận với Tehran, trong đó bao gồm việc Iran ngừng các cuộc tấn công hoặc đe dọa đối với tàu thuyền. Ông nói thêm rằng các tàu chở dầu của ông sẽ ở yên tại chỗ cho đến khi Iran đảm bảo an toàn cho việc đi lại.

Nếu Mỹ và Israel tuyên bố chiến thắng với những điều khoản mà Iran không chấp nhận, thì Tehran sẽ muốn chứng tỏ rằng họ chưa bị đánh bại bằng cách gây thêm rối loạn với mìn và máy bay không người lái, theo nhận định của Neil Quilliam từ viện nghiên cứu Chatham House.

Hôm thứ Bảy, máy bay không người lái cũng nhắm mục tiêu vào trung tâm bốc dỡ dầu của UAE ở Fujairah , chỉ vài giờ sau khi Mỹ tấn công các mục tiêu quân sự trên đảo Kharg, nơi đặt cảng xuất khẩu dầu chính của Iran.

Helima Croft của RBC Capital, một cựu chuyên gia phân tích của CIA, cho biết Iran đang gửi một thông điệp rằng không có nơi trú ẩn an toàn nào trong cuộc xung đột này và Washington sẽ không kiểm soát được các điều khoản leo thang, đồng thời chỉ ra khả năng xảy ra các cuộc tấn công ủy nhiệm từ Yemen, Iraq và các nơi khác.

Lực lượng Houthi ở Yemen, đồng minh của Iran, có thể làm gia tăng thêm rủi ro cho ngành năng lượng và vận tải biển, và rộng hơn là nền kinh tế toàn cầu, bằng cách tấn công cảng Yanbu trên Biển Đỏ của Ả Rập Xê Út , tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ thay thế duy nhất hiện có của vương quốc này.

SỰ SỤP ĐỔ VỀ NIỀM TIN

Cuộc khủng hoảng đã làm sụp đổ niềm tin vào các tuyến đường cung ứng và phơi bày điểm yếu của khu vực trong việc bảo vệ hệ thống năng lượng của mình, một cố vấn năng lượng của chính phủ Iraq cho biết. Ông nói thêm rằng việc sửa chữa sẽ mất nhiều tháng và bảo hiểm cho các lô hàng sẽ đắt hơn và khó tìm hơn do rủi ro được đánh giá cao hơn.

Các cuộc tấn công của Iran đã gây ra tình trạng ngừng hoạt động tại các nhà máy lọc dầu ở Ả Rập Xê Út, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Bahrain và Israel, khiến giá dầu và khí đốt tăng vọt tới 60%.

Các nhà phân tích, trong đó có cả Morgan Stanley, cho biết ngay cả khi xung đột được giải quyết nhanh chóng thì thị trường cũng sẽ bị gián đoạn trong nhiều tuần .

Các công ty dầu khí toàn cầu có thể chậm quay trở lại vùng Vịnh, làm trì hoãn việc khởi động lại hoạt động tại một số mỏ và tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại cho các tầng chứa dầu, theo nhận định của các nhà phân tích từ Rapidan Energy.

Việc đóng cửa các tuyến vận chuyển cũng buộc các nhà sản xuất phải cắt giảm sản lượng vì họ không còn có thể xuất khẩu dầu thô. Aramco đã ngừng sản xuất từ ​​hai mỏ dầu lớn ngoài khơi là Safaniya và Zuluf, làm giảm sản lượng của nhà sản xuất lớn nhất OPEC xuống 20%.

Theo các nhà phân tích, tại Iraq, quốc gia sản xuất dầu lớn thứ hai thế giới, sản lượng đã giảm 70% , trong khi tại UAE, quốc gia sản xuất dầu lớn thứ ba của OPEC, sản lượng đã giảm một nửa .

Theo ước tính của các nhà phân tích, tổng sản lượng dầu mỏ bị cắt giảm ở Trung Đông hiện ở mức 7-10 triệu thùng mỗi ngày, tương đương 7-10% nhu cầu toàn cầu.

Qatar đã ngừng hoàn toàn sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), cắt giảm 20% nguồn cung LNG toàn cầu và thông báo với khách hàng rằng họ có thể không nhận được hàng cho đến tháng 5.

"Rất đơn giản - đó là vấn đề an toàn. Chúng ta không thể mạo hiểm tính mạng con người", một nguồn tin trong ngành cho biết.

-----------------------------------------------------------------------------------------------

Bài viết do Yousef Saba, Ahmad Ghaddar, Maha El Dahan và Ahmed Rasheed thực hiện