#Chuyên gia

24HMONEY đã kiểm duyệt

Iran đặt cược vào sức chịu đựng và sự gián đoạn nguồn cung để vượt qua Mỹ và Israel

Iran đang đặt cược rằng họ có thể trụ vững lâu hơn Hoa Kỳ và Israel - không phải về mặt quân sự, mà bằng cách kéo dài cuộc chiến thành một cuộc đấu sức bền khốc liệt. Chiến lược của họ rất rõ ràng: Triển khai máy bay không người lái và tên lửa, cắt đứt các tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng và gây chấn động thị trường toàn cầu đủ mạnh để buộc Washington phải nhượng bộ trước.

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) cũng đóng vai trò quyết định trong việc đưa Mojtaba Khamenei lên làm lãnh đạo tối cao sau khi Ayatollah Ali Khamenei bị giết trong các cuộc tấn công mở màn của Mỹ và Israel.

“Đối với họ, đây là một cuộc chiến sinh tồn. Đây là một cuộc chiến tổng lực,” Fawaz Gerges thuộc Trường Kinh tế London cho biết. “Họ tin rằng sự sống còn của chính họ đang bị đe dọa. Họ sẵn sàng phá hủy mọi thứ.” Alex Vatanka, một nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Trung Đông và chuyên gia về chính trị Iran, nói thêm: “Họ giống như một con thú đang chảy máu – bị thương, nhưng vì thế lại nguy hiểm hơn bao giờ hết.”

Tâm lý hiếu chiến toàn diện đó là nguyên nhân dẫn đến các cuộc tấn công leo thang của Iran trên khắp vùng Vịnh, nhắm vào các trung tâm năng lượng từ Qatar đến Ả Rập Xê Út để tối đa hóa sự gián đoạn kinh tế trong một nỗ lực có tính toán nhằm đẩy giá thành lên cao đối với các nước láng giềng, châu Âu và Hoa Kỳ, đồng thời thử thách ý chí chính trị của Washington.

Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Hai đã nói với các nhà lập pháp đảng Cộng hòa rằng cuộc chiến sẽ tiếp tục cho đến khi Iran bị "đánh bại hoàn toàn và dứt khoát", nhưng dự đoán nó sẽ sớm kết thúc.

Ông nói thêm rằng một khi Hoa Kỳ hoàn tất chiến dịch quân sự chống lại Iran, Tehran sẽ không còn bất kỳ vũ khí nào để chống lại Hoa Kỳ, Israel và các đồng minh của Hoa Kỳ trong một thời gian dài.

Nguồn tin nội bộ Iran cho biết sự leo thang này đã được dự đoán từ lâu trước khi cuộc chiến bắt đầu cách đây 11 ngày. Các nhà hoạch định chiến lược Iran cho rằng đối đầu với Washington và Israel là điều không thể tránh khỏi, và đã chuẩn bị một chiến lược nhiều lớp được phối hợp trên toàn bộ mạng lưới quân sự rộng lớn và các lực lượng ủy nhiệm của Vệ binh Cách mạng Iran.

Giờ đây, khi chẳng còn gì để mất, Iran đang thực hiện kế hoạch đó và biến cuộc xung đột thành một cuộc chiến tranh tiêu hao dai dẳng nhằm làm suy yếu đối thủ về chính trị và kinh tế.

Hậu quả đã bắt đầu hiện hữu ngay tại quê nhà.

Theo những người trong cuộc, việc Mojtaba được chọn làm lãnh đạo tối cao chứng tỏ sự thống trị của Lực lượng Vệ binh Cách mạng trong vai trò người quyết định quyền lực. Họ nói rằng cán cân quyền lực đã thay đổi. Lãnh đạo tối cao vẫn giữ danh hiệu, nhưng tương lai của Cộng hòa Hồi giáo, và quyền lực của giới giáo sĩ, giờ đây phụ thuộc vào việc Lực lượng Vệ binh Cách mạng có thể vượt qua được cơn bão do chiến dịch của Mỹ và Israel gây ra hay không.

BAO LÂU?

Tuy nhiên, theo Mohannad Hage Ali, một chuyên gia cao cấp tại Trung tâm Carnegie Trung Đông, một ẩn số quan trọng trong cuộc chiến là Lực lượng Vệ binh Cách mạng có thể duy trì chiến dịch tên lửa của mình trong bao lâu, vốn là xương sống trong chiến lược chống lại các đối thủ của họ.

Các quan chức Mỹ cho biết phần lớn kho vũ khí của Iran đã bị phá hủy, nhưng các nguồn tin khu vực cho rằng Tehran vẫn có thể giữ lại hơn một nửa số vũ khí dự trữ trước chiến tranh. Nếu ước tính đó chính xác, Iran có thể tiếp tục phóng tên lửa trong vài tuần nữa, một khoảng thời gian có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến Washington khi áp lực kinh tế trong nước và quốc tế ngày càng gia tăng.

Tầm ảnh hưởng của Vệ binh Cách mạng Iran còn lan rộng ra ngoài chiến trường, định hình lại cuộc sống thường nhật. Một nhà quan sát cho biết, hàng hóa trước đây phải nằm hàng tuần tại các cảng giờ đây được thông quan ngay lập tức. Thủ tục giấy tờ được thực hiện sau đó.

Các quan chức mô tả đó là sự chuẩn bị cho nền kinh tế thời chiến, đảm bảo các tuyến cung ứng tiếp tục hoạt động dưới áp lực, đồng thời củng cố quyền kiểm soát của IRGC đối với nhà nước và khẳng định tính liên tục của chính quyền.

Ổn định nội bộ cũng quan trọng không kém. Cho đến nay, theo các nhà quan sát và nguồn tin nội bộ Iran, chưa có dấu hiệu nào về các cuộc biểu tình, sự đào ngũ của giới tinh hoa hay sự rạn nứt trong nội bộ chính quyền.

Một người trong cuộc ở Tehran mô tả thành phố đang bị oanh tạc nhưng vẫn hoạt động. "Cửa sổ rung chuyển cả ngày lẫn đêm," người này nói. "Nhưng cuộc sống vẫn tiếp diễn." Các cửa hàng và ngân hàng vẫn mở cửa, nguồn cung cấp vẫn đầy đủ và hầu hết người dân chưa bỏ chạy khỏi thủ đô.

Tuy nhiên, ông lưu ý rằng các cuộc tấn công có thể tạo ra hiệu ứng ngược lại với những gì Washington và Israel dự định. Bất chấp những bất bình lâu nay với chính phủ, một làn sóng đoàn kết dân tộc đang trỗi dậy khi các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng và khả năng nổi dậy trong nước được thảo luận công khai.

"Người dân chưa sẵn sàng cho việc Iran tan rã," nguồn tin cho biết.

Hiện tại, tâm lý đó có thể đang giúp giới lãnh đạo câu giờ. "Tôi không biết liệu chế độ này có tồn tại lâu dài hay không," ông nói thêm. "Nhưng trong vài tuần tới, nó sẽ không sụp đổ."

Đối với các nhà chiến lược ở cả hai phía, cuộc chiến ngày càng được định hình bởi hai phép thử song song về sức chịu đựng: liệu Iran có thể tiếp tục phóng tên lửa hay không và liệu Hoa Kỳ và Israel có thể gánh chịu được những tổn thất về kinh tế, quân sự và chính trị để ngăn chặn chúng hay không.

“Câu hỏi lớn là ai sẽ nhượng bộ trước trong cuộc chiến toàn diện này – Donald Trump hay các nhà lãnh đạo Iran?” Gerges nói.

Bằng cách đẩy giá năng lượng lên cao và gây ra khó khăn tài chính trên khắp các nền kinh tế phương Tây, Tehran hy vọng áp lực này sẽ buộc Mỹ phải rút lui.

Những dấu hiệu ban đầu cho thấy tác động đã bắt đầu rõ rệt. Giá dầu đang tăng vọt, giá xăng tăng cao và sự bất ổn chính trị đang gia tăng ở Washington khi hậu quả kinh tế trùng hợp với cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.

Theo ông Gerges, dưới áp lực đó, ông Trump cuối cùng có thể tìm cách rút lui bằng cách tuyên bố chiến thắng, viện dẫn việc tiêu diệt lãnh đạo tối cao của Iran, sự phá hủy năng lực hạt nhân và tên lửa cũng như cơ sở hạ tầng quân sự quan trọng của Iran.

Tuy nhiên, đối với Tehran, chỉ cần tồn tại thôi cũng đã là đủ.

Ngay cả khi phần lớn cơ sở hạ tầng chiến lược bị phá hủy, giới lãnh đạo Iran vẫn có thể tuyên bố chiến thắng và sự sống còn trước một trong những hạm đội quân sự lớn nhất trong lịch sử.

Những gì xuất hiện có thể là một Iran bị tổn thương, nhưng một Iran đang trong tình trạng chảy máu có thể nguy hiểm không kém - và có lẽ khó lường hơn - so với giới cầm quyền đã tham gia vào cuộc xung đột này.