Hoãn thuế, áp giá sàn: Mỹ tái định giá thị trường khoáng sản chiến lược

Tổng thống Mỹ Donald Trump quyết định tạm hoãn việc áp thuế mới đối với các nguyên liệu khoáng sản quan trọng nhập khẩu, sau cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng để đánh giá xem liệu các lô hàng này có đe dọa an ninh quốc gia hay không.

 

Thay vào đó, theo thông báo mới đây, chính quyền của ông sẽ tìm cách đàm phán thỏa thuận với các quốc gia đối tác nhằm “đảm bảo Hoa Kỳ có đủ nguồn cung khoáng sản thiết yếu và giảm thiểu những điểm yếu trong chuỗi cung ứng”. Ông Trump đã yêu cầu đại diện thương mại và Bộ trưởng Thương mại Mỹ tiến hành các cuộc đàm phán với đối tác ngoại giao để điều chỉnh khối lượng nhập khẩu, sao cho việc nhập khẩu không làm suy yếu an ninh quốc gia.

Tổng thống cũng lưu ý rằng, phụ thuộc vào kết quả đàm phán, chính quyền có thể cân nhắc áp dụng các biện pháp thay thế trong tương lai, bao gồm thiết lập “mức giá nhập khẩu tối thiểu” cho một số loại khoáng sản nhất định. Trong văn bản tuyên bố chính thức, các quan chức thương mại Mỹ nhấn mạnh có thể áp đặt hạn chế nhập khẩu, chẳng hạn như đánh thuế, nếu các thỏa thuận cung ứng không đạt được trong thời hạn cho phép. Chiến lược này tương tự cơ chế thuế chống bán phá giá hoặc chống trợ cấp thông thường, khi mức thuế cuối cùng được điều chỉnh để bù đắp cho trợ cấp và giá thấp giả tạo từ nguồn cung nước ngoài, qua đó hỗ trợ các nhà sản xuất trong nước.

Kết quả điều tra an ninh và bình ổn quan hệ thương mại

Quyết định trên được đưa ra sau khi Bộ Thương mại Mỹ kết thúc cuộc điều tra kéo dài theo Mục 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại, bắt đầu từ tháng 4 năm ngoái. Bản báo cáo kết luận rằng việc nhập khẩu khoáng sản quan trọng đã qua chế biến và các sản phẩm liên quan “gây nguy hiểm cho an ninh quốc gia của Mỹ”, do vai trò then chốt của chúng trong hàng loạt ngành quốc phòng. Tuy nhiên, việc không áp thuế ngay lập tức được cho là tín hiệu thể hiện chính quyền Trump đang nỗ lực tránh gây xáo trộn thỏa thuận tạm ngừng căng thẳng thương mại với Trung Quốc ký hồi mùa thu năm ngoái, theo đó hai bên cam kết giảm thuế nhập khẩu và nới lỏng kiểm soát xuất khẩu.

Trước đó, ông Trump phải đối mặt với sức ép mạnh từ các cuộc tranh chấp thương mại với Trung Quốc, khi Bắc Kinh – nước chế biến phần lớn khoáng sản quan trọng toàn cầu – đã hạn chế xuất khẩu nhiều loại đất hiếm thiết yếu cho công nghệ tiên tiến trong đợt căng thẳng năm ngoái. Nhiều ý kiến trong nước đánh giá rằng việc sử dụng quyền lực điều tra theo Mục 232 lần này cũng là cách để chính quyền tái thiết chế độ thuế quan quốc tế của Mỹ nếu Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế toàn cầu ông Trump áp trước đây.

Định giá tối thiểu và thách thức nguồn cung nội địa

Trong tuyên bố của mình, Tổng thống Trump đề xuất áp dụng “mức giá nhập khẩu tối thiểu” cho các khoáng chất chiến lược thay vì chỉ dựa vào thuế phần trăm truyền thống. Reuters dẫn lời ông cho biết các cuộc đàm phán sẽ khuyến khích áp dụng mức giá sàn như một công cụ ổn định thị trường, phù hợp với đề xuất của nhiều nhà sản xuất và các bộ trưởng tài chính G7 gần đây. Chiến thuật này nhằm tạo ra hiệu ứng giá cơ sở đối với các nhà cung cấp nước ngoài, khuyến khích đầu tư vào khai thác và tinh chế khoáng sản tại các quốc gia đồng minh.

Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo một thách thức lớn: Mỹ gần như không có nguồn cung trong nước cho hầu hết các loại khoáng sản thô này. Ví dụ, Trung Quốc hiện chiếm hơn 80% khả năng chế biến đất hiếm toàn cầu và Kazakhstan nắm phần lớn nguồn cung uranium thế giới. Bởi vậy, dù áp chính sách giá sàn hay thuế quan như thế nào, các công ty Mỹ vẫn sẽ phụ thuộc nặng nề vào nguồn nguyên liệu nước ngoài. Hơn nữa, một số chuyên gia cho rằng mỏ khoáng sản trong nước chưa phát triển đủ để tận dụng chính sách bảo hộ mới, nên sẽ khó có sự thay đổi đáng kể trong ngắn hạn.

Nhiều nhà phân tích cũng lưu ý rằng uranium – một trong các khoáng sản Mỹ phụ thuộc để phát triển năng lượng hạt nhân và đáp ứng nhu cầu năng lượng cho công nghệ AI – có thể được xem xét trong đợt điều chỉnh này. Tuy nhiên, với nguồn cung nội địa hạn chế, những biện pháp bảo hộ thuế vẫn đối mặt với giới hạn về khả năng “nuôi dưỡng” ngành khai khoáng trong nước, trong bối cảnh các chính phủ từng chứng kiến trường hợp áp thuế bảo vệ ngành để phát triển và duy trì sản xuất nội địa.

Quyết định hoãn thuế khoáng sản của Mỹ làm thay đổi triển vọng giá hàng hóa

Việc chính quyền Tổng thống Donald Trump tạm thời không áp thuế mới đối với các khoáng sản quan trọng nhập khẩu đang giúp thị trường hàng hóa tránh được một cú sốc nguồn cung trong ngắn hạn, nhưng đồng thời làm gia tăng bất định về giá trong trung hạn, khi nhà đầu tư phải định giá khả năng các biện pháp hạn chế thương mại sẽ được kích hoạt sau các cuộc đàm phán song phương.

Động thái này được đánh giá là làm giảm rủi ro tăng giá đột biến ngay lập tức, vốn thường xuất hiện khi thuế quan được áp dụng bất ngờ. Tuy nhiên, việc chuyển sang xem xét cơ chế giá sàn và các biện pháp bảo hộ có điều kiện khiến triển vọng giá của nhiều loại khoáng sản trở nên khó đoán hơn, đặc biệt khi các điều khoản cuối cùng vẫn chưa được xác định.

Giá sàn nhập khẩu nâng mặt bằng giá khoáng sản chiến lược

Đề xuất áp dụng “giá nhập khẩu tối thiểu” đối với khoáng sản quan trọng được xem là yếu tố có thể nâng mặt bằng giá dài hạn. Cơ chế này, tương tự các biện pháp chống bán phá giá, nhằm hạn chế nguồn cung được định giá thấp một cách giả tạo và tạo điều kiện cho các nhà cung ứng khác duy trì sản lượng vào thị trường Mỹ.

Trong bối cảnh đó, các khoáng sản chiến lược như đất hiếm, lithium, graphite và cobalt có xu hướng được hỗ trợ về giá trong trung hạn. Việc hạn chế nguồn cung giá rẻ khiến biên độ giảm của giá bị thu hẹp, ngay cả khi nhu cầu ngắn hạn biến động theo chu kỳ kinh tế.

Uranium nổi bật nhờ vai trò chiến lược trong năng lượng

Uranium được giới phân tích đánh giá là mặt hàng chịu tác động rõ rệt nhất từ định hướng chính sách mới. Nhu cầu ngày càng tăng đối với điện hạt nhân, đặc biệt để đáp ứng потреб cầu năng lượng cho trung tâm dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, khiến thị trường uranium trở nên nhạy cảm với bất kỳ biện pháp nào làm thay đổi cấu trúc nguồn cung.

Mỹ hiện phụ thuộc lớn vào nhập khẩu uranium, trong khi năng lực sản xuất trong nước còn hạn chế. Do đó, các biện pháp làm tăng chi phí nhập khẩu hoặc hạn chế nguồn cung giá thấp có thể đẩy giá uranium tăng nhanh hơn so với các nhóm hàng hóa khác, đặc biệt trong bối cảnh nguồn cung thay thế không dễ mở rộng trong ngắn hạn.

Kim loại công nghiệp chịu tác động gián tiếp

Đối với các kim loại công nghiệp như đồng, nhôm và nickel, tác động chủ yếu mang tính gián tiếp. Việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng khoáng sản và chi phí đầu vào cao hơn có thể hỗ trợ giá trong trung hạn, nhưng khó tạo ra các đợt tăng mạnh nếu không có sự cải thiện rõ rệt từ nhu cầu toàn cầu.

Giới phân tích cho rằng các kim loại này nhiều khả năng sẽ giữ được mặt bằng giá tốt hơn trong các giai đoạn điều chỉnh, thay vì bước vào xu hướng tăng mạnh như các khoáng sản mang tính chiến lược cao.

Vàng và bạc hưởng lợi từ bất định chính sách

Dù không nằm trong nhóm khoáng sản chịu tác động trực tiếp, vàng và bạc vẫn được hỗ trợ bởi môi trường chính sách nhiều bất định. Rủi ro từ các cuộc đàm phán thương mại, khả năng trả đũa và các yếu tố pháp lý liên quan đến thuế quan có thể làm gia tăng nhu cầu đối với tài sản phòng vệ.

Trong khi vàng được hưởng lợi chủ yếu từ vai trò trú ẩn, bạc có thể được hỗ trợ thêm nhờ tính chất kim loại công nghiệp, đặc biệt nếu các chuỗi cung ứng công nghệ cao tiếp tục mở rộng.

Triển vọng chung

Nhìn chung, việc hoãn áp thuế giúp thị trường hàng hóa tránh được biến động mạnh trong ngắn hạn, nhưng lại góp phần nâng mặt bằng giá dài hạn của các khoáng sản chiến lược. Chính sách này làm gia tăng “phí rủi ro chính sách” trong định giá hàng hóa, đặc biệt đối với các mặt hàng mà Mỹ phụ thuộc lớn vào nhập khẩu, qua đó định hình một môi trường giá mang tính hỗ trợ hơn trong trung và dài hạn.