"HDPE là ngon luôn" nhưng sự ngon đến từ một vấn đề có tính hệ thống lớn hơn

Mới đây vụ việc một Tiktoker nổi tiếng bị khởi tố vì tội trốn thuế, lại một người đưa ra lời khuyên làm giàu nhanh nhưng không minh bạch ... nhưng đằng sau đó còn một vấn đề có tính hệ thống hơn ngay trong chính ngành nghề nhựa.

 

Đầu tiên, có một câu hỏi thẳng thắn nhưng khó nói đó là: Ngành buôn bán nhựa tái chế và sản xuất hạt nhựa ở Việt Nam có bao nhiêu phần có hóa đơn đầu vào hợp lệ?

Một ước tính gần đây từ dự án của UNDP Việt Nam (cơ quan phát triển của Liên Hợp Quốc tại VN): có hơn 30% lượng rác được thu gom ở Việt Nam là qua các kênh phi chính thức.

Phi chính thức là những người thu gom hoạt động ngoài hệ thống thu gom rác do chính quyền tổ chức như đồng nát, ve chai, vựa phế liệu nhỏ, phần lớn không đăng ký kinh doanh và không dùng hóa đơn.

Điều đó tạo ra một khoảng trống rất lớn về chứng từ ngay từ đầu chuỗi cung ứng.

Năm 2026, có đề xuất cho doanh nghiệp được khai thuế, nộp thuế thay người thu gom. Việc một ngành phải xin cơ chế này cho thấy khoảng trống hóa đơn là vấn đề của toàn ngành.

Khoảng trống ấy nằm ở các làng nghề tái chế và khâu thu gom.

Hơn một phần tư công suất tái chế nhựa của Việt Nam nằm ở các làng nghề và nổi tiếng trong đó là Làng nghề chế biến nhựa Minh Khai (Hưng Yên). Riêng Minh Khai có hơn 580 cơ sở, mỗi ngày tiếp nhận 700-1.000 tấn nhựa. Con số 1000 tấn mỗi ngày cho thấy quy mô của một vựa nguyên liệu cỡ công nghiệp chứ không phải nhỏ lẻ.

(Làng nghề này cách không xa so với công ty Hiến Tài của ông chú HDPE)

Trong nhiều phỏng vấn và các diễn đàn, người trong ngành vốn đã thừa nhận: nhiều năm nay Nhà nước không thu được thuế, hoặc thu không đáng kể, từ người thu gom chất thải. Các doanh nghiệp tái chế lớn, làm bài bản cũng vì thế mà không dám thu mua gom trong nước vì không chứng minh được đầu vào

Đúng là doanh nghiệp làm bài bản sẽ ngại. Nhưng có nguồn cung phế liệu vẫn sẽ có doanh nghiệp đi mua để

=> Điêu này khiến một lượng lớn đầu vào phế liệu trong nước của khâu tái chế không có hóa đơn! (một vấn đề có tính hệ thống)

Vậy một doanh nghiệp đứng giữa chuỗi giá trị phế liệu không có hóa đơn ấy sẽ thấy bấp bênh hay thấy ngon?

Quay lại với người nói câu “HDPE là ngon luôn” là Giám đốc Công ty CP Sản xuất và Thương mại Hiến Tài, một doanh nghiệp kinh doanh hạt nhựa HDPE tái chế.

Xin giải thích thêm 1 chút, về cách thuế giá trị gia tăng (VAT) vận hành.

Về cơ bản, VAT được tính theo từng khâu trong chuỗi sản xuất và phân phối. Doanh nghiệp được khấu trừ phần thuế giá trị gia tăng đã trả ở khâu mua hàng trước đó khi đáp ứng đủ điều kiện về hóa đơn, chứng từ. Tức nếu tôi có đủ hóa đơn thì tôi trả tiền trước và tôi sẽ nhận lại tiền sau khi đẩy nó cho khách hàng.

Vì vậy, nếu doanh nghiệp mua nguyên liệu từ những người thu gom không có hóa đơn hợp lệ, họ sẽ gặp khó trong việc khấu trừ thuế đầu vào. Nếu hàng hóa tiếp tục được bán cho những khách hàng là đơn vị cũng hoạt động thiếu minh bạch về chứng từ, rủi ro này có thể lan rộng qua nhiều khâu trong chuỗi cung ứng.

Không chỉ dừng ở VAT, nếu khoản mua hàng không có hóa đơn và cũng không đáp ứng điều kiện lập bảng kê theo quy định, doanh nghiệp còn có thể không được tính khoản mua đó vào chi phí được trừ khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)

Khi cơ quan thuế kiểm tra, doanh nghiệp có thể bị truy thu thuế và tính tiền chậm nộp, kèm các khoản xử phạt nếu có vi phạm.

Đây chính là vấn đề trong vụ việc liên quan đến Hiến Tài. Theo cơ quan chức năng, từ năm 2022, công ty liên tục không lập hóa đơn bán hàng để che giấu doanh thu. Ông bị khởi tố vì trốn thuế, số thuế gần 1,9 tỷ đồng

Như vậy, đằng sau câu nói “HDPE là ngon luôn” không đơn thuần là một ngành nghề dễ làm dễ bỏ vốn vào.

Mà lợi thế kinh doanh chủ yếu đến từ việc không ghi nhận đầy đủ chi phí, không kê khai đúng nghĩa vụ thuế hoặc né tránh các khoản thuế phải nộp và cái “ngon” đó không phải từ năng lực sản xuất hay hiệu quả kinh doanh thực chất.

Bài toàn giữa có thuế và không thuế sẽ chênh lệch lớn đến đâu? với ngành nhựa một ngành vốn là “biên lãi mỏng”.

Thử xét một phép tính giả định: doanh nghiệp bán hàng với giá 100, chi phí mua phế liệu là 75, các chi phí khác là 15. Như vậy, lợi nhuận trước thuế là 10.

- Không có hóa đơn ở cả đầu vào và đầu ra: Doanh nghiệp giữ lại 10 lợi nhuận, nhưng đây là trường hợp hoạt động không kê khai đầy đủ nghĩa vụ thuế.

- Hoạt động chính thức, khách hàng chịu phần 10% thuế VAT phát sinh: Nếu VAT đầu ra được thu thêm từ khách hàng và các điều kiện thuế được đáp ứng, lợi nhuận trước thuế vẫn là 10; sau khi trừ thuế TNDN 17%, lợi nhuận còn lại là 8,3.

- Hoạt động chính thức nhưng không có hóa đơn đầu vào hợp lệ: Doanh nghiệp không được khấu trừ VAT đầu vào. Với giả định VAT đầu ra 9,1 trên giá bán 100 và không thể thu thêm khoản này từ khách hàng, lợi nhuận trước thuế giảm từ 10 xuống còn khoảng 0,9.

- Mua hàng qua đầu mối nhưng đầu mối không xuất hóa đơn: Khoản chi phí mua phế liệu 75 có thể bị loại khi tính thuế TNDN. Khi đó, thu nhập tính thuế tăng từ 10 lên 85, tương ứng số thuế TNDN phải nộp là 14,45 cao hơn cả mức lợi nhuận thực tế 10 => lỗ 4,5 đồng

Lưu ý: Đây là phép tính minh họa theo các giả định đơn giản với mức thuế hiện hành.

Nói chung cái “ngon luôn”, dễ kiếm tiền, có được nhờ một giai đoạn quản lý thuế còn lỏng. Doanh nghiệp không xuất hóa đơn mà chưa bị phát hiện, và ở khâu thu gom đầu chuỗi (hộ kinh doanh, đồng nát) gần như chưa bị quản lý.

Năm 2026 đã khác thuế khoán bị xóa bỏ, hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh đang phải chuyển sang kê khai và có những vụ khởi tố với ác nhân vật có độ nhận diện cao.

Thêm một bài học về các ngành “dễ ăn” được rủ rê trên mạng thường là ngành chưa tính đủ chi phí, đầu tiên chính là chi phí tuân thủ.

Cre: Trương Đắc Nguyên