Hàng điện tử và dệt may Việt gặp khó vì Mỹ siết nhập khẩu

Thương mại toàn cầu những ngày đầu năm 2026 đang chứng kiến sự kịch tính khi các chính sách thuế quan của Chính quyền Tổng thống Donald Trump liên tục thay đổi.

Mới đây, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ đã ra phán quyết bác bỏ các sắc thuế đối ứng được ban hành theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), vô hình trung tạo ra một "khoảng lặng" pháp lý tạm thời. Dù Nhà Trắng đã nhanh chóng phản hồi bằng cách đề xuất áp thuế 10-15% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại 1974, nhưng việc Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Hoa Kỳ (CBP) hiện vẫn áp dụng mức 10% do thiếu sắc lệnh chính thức đã mở ra một cơ hội ngắn hạn cho các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam ổn định tâm lý và rà soát lại chiến lược.

Hàng điện tử và dệt may Việt gặp khó vì Mỹ siết nhập khẩu

Đối với ngành điện tử — lĩnh vực mũi nhọn vừa lập kỷ lục xuất khẩu 164 tỷ USD trong năm 2025 — Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) đánh giá phán quyết của Tòa án Tối cao là một tín hiệu tích cực giúp loại bỏ tiền lệ áp thuế dựa trên tình trạng "khẩn cấp" chủ quan. Sự ổn định này đặc biệt quan trọng với các chuỗi cung ứng có độ trễ cao, cho phép doanh nghiệp duy trì đơn hàng và ký kết hợp đồng trung hạn với các đối tác Mỹ. Trong khi đó, Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) cũng chỉ ra một lợi ích cụ thể hơn: các đối tác nhập khẩu tại Mỹ hiện có quyền yêu cầu hoàn trả hàng tỷ USD tiền thuế đã nộp theo IEEPA trước đó, một cơ hội mà doanh nghiệp Việt cần phối hợp chặt chẽ với khách hàng để nắm bắt quyền lợi tài chính.

Tuy nhiên, các chuyên gia và hiệp hội ngành hàng đều đồng nhất quan điểm rằng đây không phải là lúc để chủ quan. Việc mức thuế 15% vẫn đang "treo" lơ lửng cho thấy xu hướng bảo hộ thương mại của Hoa Kỳ không hề suy giảm mà chỉ đang chuyển dịch sang các công cụ pháp lý mới. Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cảnh báo rằng mức thuế bổ sung này sẽ tạo ra chi phí phát sinh đáng kể, trực tiếp đe dọa đến biên lợi nhuận vốn đã mỏng của các đơn vị gia công. Sự không chắc chắn về thời hạn 150 ngày hoặc khả năng gia hạn từ Quốc hội Mỹ cũng đang làm chậm quá trình ký kết các hợp đồng dài hạn, đẩy doanh nghiệp vào thế khó trong việc định giá sản phẩm.

Thách thức lớn hơn cả không chỉ nằm ở con số 10% hay 15%, mà là "lớp bề mặt" của những rủi ro dài hạn về phòng vệ thương mại. Theo VEIA, thặng dư thương mại lớn khiến hàng hóa Việt Nam rơi vào tầm ngắm của các cuộc điều tra chống lẩn tránh thuế và kiểm tra quy tắc xuất xứ nghiêm ngặt. VITAS lưu ý rằng phía Mỹ sẽ tăng cường hậu kiểm để ngăn chặn việc "né thuế" từ nước thứ ba, đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch hóa chuỗi cung ứng và đảm bảo hồ sơ chứng nhận xuất xứ (C/O) luôn sẵn sàng. Đây là một phép thử nghiệt ngã buộc các đơn vị trong nước phải nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa thay vì chỉ phụ thuộc vào quy mô gia công thô như trước đây.

Trước bối cảnh này, sự thay đổi tư duy từ "ứng phó tình huống" sang "chiến lược dài hạn" trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại. Các doanh nghiệp đang được khuyến nghị đẩy nhanh việc đa dạng hóa thị trường, tận dụng các hiệp định FTA thế hệ mới để giảm bớt sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ. Đồng thời, sự hỗ trợ từ Chính phủ thông qua cơ chế cảnh báo sớm và đối thoại song phương sẽ là điểm tựa quan trọng để giảm thiểu rủi ro hệ thống. Năm 2026 sẽ là năm của sự tái cấu trúc, nơi hàm lượng công nghệ và tính tự chủ trong chuỗi giá trị mới là chìa khóa thực sự giúp doanh nghiệp Việt đứng vững trước những cơn sóng thần thuế quan từ thị trường quốc tế.