Giữ tài xế, giữ khách, giữ lợi nhuận

Grab đang điều chỉnh mô hình kinh doanh để cải thiện điều kiện tài xế trong bối cảnh cạnh tranh ngành giao vận công nghệ ngày càng gay gắt, đặt ra câu hỏi về khả năng bền vững dài hạn.

Điểm nghẽn lớn nhất của mô hình gọi xe hiện nay nằm ở cách phân chia giá trị giữa nền tảng – tài xế – hành khách. Grab hoạt động theo mô hình nền tảng kết nối cung cầu, không trực tiếp sở hữu đội xe và gọi tài xế là đối tác. Điều này giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô mà không phải gánh toàn bộ chi phí phương tiện và nhân sự như mô hình vận tải truyền thống.

Nhưng chính mô hình này cũng tạo ra khoảng trống về lợi ích. Theo phản ánh được cơ quan quản lý tiếp nhận, tài xế cho rằng giá cước một số chuyến ở mức thấp trong khi vẫn phải chịu các khoản phí, chiết khấu và khấu trừ. Ngày 8/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia đã đề nghị Grab cung cấp thông tin về giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ; đồng thời yêu cầu một số nền tảng khác cung cấp dữ liệu để phục vụ rà soát.

Một thay đổi đáng chú ý là Grab chuyển sang cơ chế phí sử dụng ứng dụng linh hoạt. Khảo sát 26 cuốc GrabBike và GrabCar trong các ngày 10–12/9 cho thấy tỷ lệ tiền tài xế thực nhận dao động khoảng 50–75% tổng cước, tùy chuyến và loại phương tiện, thay vì mức 70–75% cố định trước đây. Đây là dữ liệu khảo sát thực tế, không phải mức áp dụng đồng nhất cho toàn bộ chuyến xe.

Ở góc độ doanh nghiệp, thay đổi phí có thể giúp nền tảng điều chỉnh cung – cầu linh hoạt hơn theo thời điểm, khu vực và mức độ thiếu tài xế. Tuy nhiên, nếu thu nhập khó dự đoán, chi phí cơ hội của tài xế tăng lên và khả năng giữ chân đối tác có thể trở thành vấn đề vận hành.

Ngược lại, nếu giảm phần doanh thu nền tảng để tăng thu nhập tài xế, doanh nghiệp sẽ phải cân đối với chi phí công nghệ, khuyến mại, chăm sóc khách hàng, an toàn và phát triển mạng lưới. Grab cho biết phí nền tảng được sử dụng cho vận hành, phát triển sản phẩm, an toàn và hỗ trợ đối tác.

Hành khách cũng là biến số không thể bỏ qua. Giá thấp giúp kích thích nhu cầu nhưng nếu quá thấp, nguồn cung tài xế có thể giảm; giá cao giúp cải thiện khả năng cung ứng nhưng có thể khiến khách chuyển sang taxi truyền thống hoặc nền tảng khác. Thị trường hiện có thêm áp lực cạnh tranh từ Be và Green SM với những cơ chế chia doanh thu khác nhau.

Vì vậy, bài toán Grab không đơn giản là tăng hay giảm chiết khấu. Biến số quan trọng hơn là mức độ minh bạch: hành khách trả bao nhiêu, nền tảng thu những khoản nào, tài xế thực nhận bao nhiêu và chi phí nào được phân bổ cho mỗi bên.

Nếu ba con số này minh bạch, cuộc tranh luận sẽ chuyển từ cảm nhận sang dữ liệu. Và đó mới là nền tảng để thị trường gọi xe tìm được điểm cân bằng dài hạn.