#Quốc tế

24HMONEY đã kiểm duyệt

Giải mã chiến lược 'vết dầu loang': Cách Trung Quốc xoay chuyển cục diện đường sắt toàn cầu

Bức tranh đường sắt cao tốc (ĐSCT) thế giới năm 2026 đang chứng kiến một sự tương phản đầy nghịch lý.

Trong khi Mỹ vẫn đang vận hành mạng lưới đường ray cũ kỹ từ thế kỷ trước và Nhật Bản – "cha đẻ" của Shinkansen – hài lòng với hơn 3.000km mạng lưới hiện hữu, thì Trung Quốc đã thiết lập một đế chế khổng lồ với hơn 40.000km đường sắt cao tốc. Con số này không chỉ gấp 10 lần Tây Ban Nha mà còn chiếm hơn 2/3 tổng chiều dài ĐSCT của toàn nhân loại.

Theo TS. Bùi Ngọc Sơn, sự trỗi dậy này xuất phát từ một triết lý phát triển hoàn toàn khác biệt. Nếu các cường quốc phương Tây coi ĐSCT là một dự án kinh tế thị trường thuần túy, đặt nặng bài toán lỗ lãi, thì Trung Quốc lại xem đây là công cụ chính trị và đòn bẩy kinh tế địa phương. Họ sẵn sàng chấp nhận những khoản lỗ khổng lồ để đổi lấy vị thế quốc gia và khả năng kết nối không giới hạn, biến những nhà ga thành những cung điện hiện đại và đưa vận tốc tàu điện từ chạm mốc 600km/h.

Chiến lược 3 bước: Từ 'kẻ học việc' đến 'chủ cuộc chơi' công nghệ

Làm thế nào để một quốc gia đi sau hàng chục năm có thể "nuốt trọn" công nghệ lõi của những ông lớn như Siemens (Đức), Alstom (Pháp) hay Kawasaki (Nhật)? TS. Bùi Ngọc Sơn đã giải mã lộ trình 3 bước đầy tham vọng này:

1. Hấp thụ thông qua 'tối hậu thư' thị trường Trung Quốc không mua tàu theo cách thương mại thông thường. Họ tận dụng thị trường tỷ dân để đưa ra điều kiện kiên quyết: Các tập đoàn đa quốc gia muốn gia nhập phải liên doanh và chuyển giao toàn bộ bản vẽ, quy trình chế tạo cho đối tác nội địa. Các "ông lớn" vì thèm khát thị trường đã gật đầu, vô tình mở cửa cho cuộc đại chuyển dịch công nghệ lớn nhất lịch sử.

2. Nội địa hóa và xác lập bản quyền mới Trung Quốc huy động lực lượng khổng lồ các nhà khoa học để "mổ xẻ" từng linh kiện. Một điều khoản then chốt được cài cắm: Mọi cải tiến dựa trên công nghệ gốc thực hiện tại Trung Quốc sẽ thuộc sở hữu của Trung Quốc. Bằng cách này, họ dần xóa sạch dấu vết ngoại bang, biến công nghệ Nhật - Đức thành "tiêu chuẩn Trung Quốc".

3. Hất cẳng đối thủ bằng lợi thế quy mô Khi đã làm chủ 100% chuỗi cung ứng, Trung Quốc bắt đầu xuất khẩu giải pháp hạ tầng với giá thầu chỉ bằng 1/3 so với phương Tây. Những "người thầy" năm xưa giờ đây không chỉ mất thị trường Trung Quốc mà còn bị chính "học trò" đánh bại trên các gói thầu quốc tế.

'Bẫy hệ sinh thái' và rào cản tiêu chuẩn không thể sao chép

Sức mạnh của ĐSCT Trung Quốc không chỉ nằm ở những đoàn tàu xé gió, mà ở một hệ sinh thái khép kín kiểu "quân đội". Khi một quốc gia lựa chọn công nghệ Trung Quốc, họ đồng thời bị khóa vào một hệ thống vận hành đặc thù. Từ con ốc vít, phần mềm quản lý đến quy trình bảo trì đều theo tiêu chuẩn Trung Quốc, khiến việc thay thế bằng công nghệ của quốc gia khác trở nên bất khả thi về mặt kỹ thuật lẫn chi phí.

Việc kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng theo mô hình sản xuất khổng lồ đã giúp Trung Quốc tạo ra một "bức tường" tiêu chuẩn mà ngay cả những nước như Ấn Độ cũng khó lòng sao chép. Đây là bài học đắt giá về việc sử dụng thị trường làm đòn bẩy để nắm giữ công nghệ lõi và thiết lập luật chơi mới trên bản đồ hạ tầng toàn cầu.