#Hàng hóa

24HMONEY đã kiểm duyệt

Giá dầu và quy luật "Sốc trước - Chỉnh sau" trong các vòng xoáy địa chính trị

Tháng 3/2026, thị trường năng lượng toàn cầu lại rung lắc dữ dội khi căng thẳng Mỹ - Israel - Iran leo thang. Tuy nhiên, nhìn lại lịch sử 50 năm qua, diễn biến giá dầu thô luôn tuân theo một kịch bản kinh điển: Phản ứng thái quá bằng những cú "sốc" ngay lập tức, sau đó dần điều chỉnh khi các dòng chảy thương mại được tái định tuyến.

Tháng 3/2026, thị trường năng lượng toàn cầu tiếp tục rung lắc khi căng thẳng giữa Mỹ – Israel và Iran leo thang. Những diễn biến địa chính trị tại Trung Đông đã nhanh chóng đẩy giá dầu thô vượt mốc 70 USD/thùng, đánh dấu các phiên giao dịch đầy biến động.

Chỉ vài ngày sau khi xung đột bùng phát, giá dầu Brent có lúc tăng gần 30%, chạm 85 USD/thùng trước khi hạ nhiệt quanh vùng 77–80 USD/thùng. Theo các nhà phân tích, diễn biến này phản ánh một quy luật quen thuộc: giá dầu thường “sốc trước” và “điều chỉnh sau” khi chiến tranh nổ ra.

Chỉ trong vòng vài ngày sau khi xung đột bùng phát, giá dầu thô Brent đã có lúc vọt tăng gần 30%, chạm ngưỡng 85 USD/thùng trước khi tạm thời hạ nhiệt quanh mức 77 đến 80 USD/thùng.

Quy luật lặp lại suốt nửa thế kỷ

Nhìn lại lịch sử, hầu như mọi cuộc khủng hoảng lớn tại Trung Đông đều kéo theo cú sốc giá dầu. Báo cáo của Equirus Securities cho thấy trong 50 năm qua, giá dầu có thể tăng từ 25% đến 300% trong các giai đoạn bất ổn địa chính trị, bất kể nguồn cung thực tế có bị gián đoạn hay không.

Ví dụ điển hình là Chiến tranh Yom Kippur năm 1973, khi lệnh cấm vận dầu của các nước Ả Rập khiến giá dầu tăng gần 300%, châm ngòi cho cuộc khủng hoảng năng lượng đầu tiên của thế giới.

Đến Cách mạng Iran năm 1979, sản lượng sụt giảm mạnh tiếp tục đẩy giá dầu tăng thêm khoảng 180%.

Năm 1990, khi Iraq tấn công Kuwait, giá dầu lập tức nhảy vọt từ 17 USD lên 41 USD/thùng. Tuy nhiên, sau khi liên quân quốc tế can thiệp và OPEC+ tăng sản lượng bù đắp, giá nhanh chóng hạ nhiệt.

Kịch bản tương tự lặp lại trong Chiến tranh Iraq năm 2003 và gần đây là xung đột Nga – Ukraine năm 2022, khi giá Brent vượt 120 USD/thùng nhưng sau đó điều chỉnh khi các dòng chảy thương mại được tái định tuyến.

Các chuyên gia của Equirus Securities nhận định:

“Thị trường dầu thường phản ứng thái quá ban đầu, đưa phí bảo hiểm địa chính trị vào giá, sau đó dần điều chỉnh khi các yếu tố cung – cầu cơ bản quay trở lại.”

Eo biển Hormuz – “nút thắt cổ chai” của năng lượng thế giới

Điểm khác biệt trong cuộc khủng hoảng hiện nay nằm ở vị trí chiến lược của Iran.

Theo ICRA và NBK, Iran sản xuất khoảng 3,3 triệu thùng dầu mỗi ngày, tương đương 3% nguồn cung toàn cầu – con số chưa đủ để tạo cú sốc lớn nếu chỉ xét riêng sản lượng. Tuy nhiên, quốc gia này nằm sát eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Khoảng 20% lượng dầu và LNG toàn cầu đi qua eo biển này mỗi ngày. Vì vậy, bất kỳ nguy cơ phong tỏa nào cũng có thể gây gián đoạn nghiêm trọng cho chuỗi cung ứng năng lượng.

Ông Prashant Vasisht, Phó Chủ tịch cấp cao của ICRA, cảnh báo rằng nếu xung đột mở rộng và ảnh hưởng đến các nhà sản xuất lớn hoặc eo biển Hormuz, nguồn cung dầu và LNG toàn cầu có thể bị gián đoạn, kéo theo giá năng lượng tăng mạnh.

Theo các mô hình định giá, nếu chỉ riêng nguồn cung của Iran bị gián đoạn, giá Brent có thể tăng khoảng 9–15%, tương đương vùng 76–81 USD/thùng. Nhưng nếu căng thẳng lan tới eo biển Hormuz, giá dầu có thể vọt lên 95–110 USD/thùng, thậm chí cao hơn.

Việc Iran phong tỏa eo biển Hormuz có thể tác động xấu đến nguồn cung dầu thô và LNG toàn cầu, đồng thời đẩy giá năng lượng lên cao trên toàn thế giới.

Nghịch lý: căng thẳng leo thang nhưng nguồn cung dư thừa

Dù vậy, thị trường dầu hiện đang tồn tại một nghịch lý: rủi ro địa chính trị gia tăng nhưng nguồn cung toàn cầu vẫn khá dồi dào.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) dự báo nguồn cung dầu năm 2026 có thể vượt cầu tới 3,73 triệu thùng/ngày, tương đương gần 4% nhu cầu toàn cầu. Nguồn cung bổ sung đến từ Mỹ, Guyana, Brazil và khả năng OPEC+ nối lại kế hoạch tăng sản lượng từ tháng 4.

Chính lượng dư cung này được xem là “tấm đệm” giúp thị trường tránh những cú sốc giá cực đoan như trong các thập kỷ trước.

Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo thị trường vẫn rất nhạy cảm với các cú sốc bất ngờ. Daniel Yergin, Phó Chủ tịch S&P Global, cho rằng thị trường dầu có thể chuyển từ trạng thái dư cung nhẹ sang thiếu hụt nghiêm trọng chỉ trong vài giờ nếu xảy ra sự cố thực tế tại eo biển Hormuz.

“Phí bảo hiểm chiến tranh” sẽ tồn tại bao lâu?

Nhìn chung, cuộc khủng hoảng Mỹ – Israel – Iran đang đặt thị trường năng lượng toàn cầu trước một phép thử mới.

Trong ngắn hạn, nguồn cung dồi dào đang đóng vai trò “mỏ neo” giúp hạn chế đà tăng giá dầu. Tuy nhiên, sự mong manh của hòa bình tại Trung Đông vẫn khiến thị trường phải duy trì “phí bảo hiểm chiến tranh”, ít nhất cho đến khi nguy cơ gián đoạn nguồn cung thực sự được loại bỏ.