Giá dầu tiệm cận 100 USD: Kịch bản rủi ro và giới hạn chịu đựng của thị trường

Khả năng dầu vượt 100 là CÓ, nhưng kéo dài thì KHÔNG. Brent đã chạm sát 99 USD. WTI quanh 93–94 USD. Nhiều người vẫn muốn tin đây chỉ là sóng địa chính trị, sẽ tan khi Washington và Tehran hết “nói cứng”. Thực tế phũ phàng hơn: thị trường đang thiếu dầu thật, tồn kho đang mỏng thật, và van xả duy nhất đủ lớn - đá phiến Mỹ - không kịp cứu tuần này.

Tháng 8, IEA đã hạ mạnh triển vọng. Nhu cầu toàn cầu năm 2026 được dự báo giảm 1,6 triệu thùng/ngày. Nguồn cung giảm 4,3 triệu thùng/ngày. Quý 3 thiếu khoảng 1,8 triệu thùng/ngày. Tồn kho quan sát được đã rút 410 triệu thùng kể từ khi chiến sự Vịnh bùng phát. Eo Hormuz - từng chuyên chở khoảng một phần năm dầu thế giới - không còn là tuyến thương mại bình thường. Sản lượng Vịnh vẫn thấp hơn trước chiến tranh khoảng 8,3 triệu thùng/ngày.

Đầu tháng 9, Mỹ và Iran lại đánh vào tàu dầu, Houthi bắn vào cơ sở Saudi. Giá không tăng vì trader thích tin xấu. Giá tăng vì mỗi ngày Hormuz tắc là một ngày thị trường phải rút thêm từ kho đã cạn.

Ba lực đẩy giá lên đang chồng lên nhau.

Thứ nhất, nguồn cung Trung Đông không thể “bật công tắc”. Saudi, Iraq, Kuwait, UAE đều có tuyến tránh một phần, nhưng không thay được Hormuz. Iran vừa bị khóa xuất khẩu vừa bị đánh vào đầu mối Kharg. OPEC+ còn công suất trên giấy, không còn nhiều thùng có thể bơm ngay ra thị trường.

Thứ hai, bộ đệm chiến lược không còn dày. IEA đã phải xả kho khẩn cấp. SPR Mỹ được nhắc ở mức thấp nhất từ đầu thập niên 1980. Khi kho mỏng, tin xấu không bị hấp thụ — nó bị phóng đại.

Thứ ba, cầu chưa sụp đủ nhanh để cứu giá. Giá cao và đứt gãy sản phẩm dầu đang làm chậm tiêu thụ, đặc biệt ở châu Á. Trung Quốc yếu nội địa, xe điện tăng, bất động sản đóng băng. Nhưng cầu giảm là quá trình chậm. Thiếu cung vì eo biển bị khóa là cú sốc tức thì.

Đá phiến Mỹ là câu chuyện khác. Ở WTI 90–95 USD, Permian có lãi. Châu Mỹ vẫn là vùng tăng trưởng gần như duy nhất, IEA ước khoảng 1,4 triệu thùng/ngày trong năm nay. Đó là lý do dầu khó “điên” bền như 2022 nếu Hormuz mở lại. Nhưng đá phiến cần tháng, không cần ngày. Không có giàn khoan nào cứu được một eo biển đang bị biến thành chiến trường.

Vậy các khả năng là gì?

Kịch bản cơ sở, xác suất khoảng 40–45%: căng thẳng kéo dài kiểu “đánh vừa đủ”, Hormuz không mở hẳn cũng không đóng tuyệt đối. Brent dao động 95–110 USD từ nay đến cuối quý 4. Thị trường sống trong backwardation, mỗi tin tấn công tàu lại có một nhịp spike, rồi hạ nhiệt khi tàu còn đi được vài chuyến. Kinh tế toàn cầu chịu lạm phát năng lượng dai dẳng, không sụp.

Kịch bản nóng, 30–35%: thêm các đòn vào tàu, kho, nhà máy lọc hoặc tuyến Red Sea. Brent vượt 100 USD và có thể chạm 115–120 USD trong thời gian ngắn, đúng hướng cảnh báo của một số ngân hàng đầu tư. Lúc đó cầu sẽ gãy mạnh hơn IEA dự báo, Trung Quốc giảm nhập, châu Âu siết tiêu thụ. Giá cao tự hủy một phần, nhưng trước đó sẽ để lại một vết trên tăng trưởng và chính trị các nước nhập khẩu.

Kịch bản hạ nhiệt, 20–25%: thỏa thuận mở lại Hormuz, dù chỉ từng phần, hoặc ngừng bắn đủ tin để tàu quay lại. Brent có thể rơi nhanh về 80–90 USD vì phần “phụ phí chiến tranh” bị rút. Đây là kịch bản thị trường muốn nhất — và cũng là kịch bản chưa có bằng chứng vững trong tuần này.

Kịch bản cực đoan, dưới 10%: xung đột lan rộng tới cơ sở xuất khẩu chủ chốt của Saudi hoặc UAE, hoặc Hormuz đóng hoàn toàn kéo dài. Giá không còn là 100 hay 120. Đó là vùng thị trường mất neo, chính phủ phải can thiệp bằng kho, phân bổ và kiểm soát giá. Xác suất thấp không có nghĩa là tác động nhỏ.

Người ta hay hỏi: “Vượt 100 USD không?” Câu hỏi đúng hơn là: vượt rồi giữ được bao lâu? Vượt 100 USD trong vài tuần là chuyện gần. Ở trên 100 USD suốt nhiều tháng thì khó hơn, vì cầu sẽ lùi và đá phiến Mỹ sẽ tăng. Nhưng “khó hơn” không phải “không thể”, nếu eo biển vẫn là chiến tuyến.

Bài học từ IEA tháng 8 rất lạnh: buffer đang hết. Thị trường dầu năm 2026 không thiếu phân tích. Thị trường thiếu một tuyến hàng hải được bảo đảm. Khi chính trị không mở được eo biển, giá sẽ làm việc đó - bằng cách đốt sức mua của thế giới cho đến khi cầu đủ yếu, hoặc đến khi ai đó chịu ngồi vào bàn và mở lại Hormuz.