Giá dầu, lạm phát và mục tiêu tăng trưởng

Trong sự kiện Trung Đông, tâm điểm của giới đầu tư nằm ở sự đứt đoạn của eo biển Hormuz, lo ngại giá dầu có thể tăng tới $108 (hiện tại là $102) cho đến khi nó được thông lưu trở lại. Mấy ngày nay, Mỹ đang tìm nhiều giải pháp như hộ tống bảo kê hay thực hiện bảo hiểm vận chuyển nhưng tình hình vẫn chưa cải thiện.

Đáng chú ý, eo biển Hormuz vận chuyển dầu chủ yếu tới Châu Á, trong đó 40% là tới Trung quốc, sau đó là Ấn độ, Nhật bản, Hàn quốc. Điều này cho thấy mối quan hệ kinh tế ràng buộc toàn cầu do tác động của giá dầu.

Giá dầu tăng là một biến số quan trọng ảnh hưởng tới kỳ vọng lạm phát Việt nam, từ đó ảnh hưởng tới tham vọng tăng trưởng kinh tế 10% trong năm 2026. Một điểm đáng chú ý mà từ các quan chức cấp cao cho đến các chuyên gia kinh tế đều đã cảnh báo từ cuối năm ngoái là rủi ro lạm phát có thể đến sau khi chính sách tiền tệ đã được mở rộng đột biến. Tổng bí thư trong phát biểu tuần trước cũng nhấn mạnh “Tăng trưởng mà đời sống người dân không cải thiện thì không được”. Theo quan điểm đó, chúng ta cần hiểu rằng lạm phát chính là nhân tố ảnh hưởng đời sống người dân, chứ không phải tăng trưởng GDP. Nói cách khác, tăng trưởng ở đâu dân không thấy, nhưng giá cả tăng là nhân dân thấy ngay.

Như vậy, câu hỏi lớn nhất đặt ra là sự kiện Trung Đông bất ngờ làm cho lạm phát của Việt nam có thể tăng lên bao nhiêu so với nếu như không có. Trả lời câu hỏi này sẽ giúp đánh giá tính khả thi của mục tiêu tăng trưởng, có nên là GDP hay nên là việc làm cho người dân?. Trung quốc 2 hôm trước hạ mục tiêu tăng trưởng, thấp nhất kể từ năm 1991 và với mục tiêu lạm phát 2% tương đồng với mục tiêu lạm phát tại các quốc gia mà NHTW đặt mục tiêu việc làm/thị trường lao động là quan trọng thay vì tăng trưởng GDP.

Lấy 3 kịch bản mà Bộ Tài chính đưa ra cuối tháng 2, khi đó chưa lường hết diễn biến Trung đông, với các mức lạm phát là 3.6%, 4.1% và 4.6%. Mục tiêu của Chính phủ đầu năm đặt ra lạm phát là 4.5%. Như vậy, có thể hình dung rằng lạm phát phù hợp với mục tiêu tăng trưởng được đặt trong khoảng 4.1-4.5%. Vậy, sự kiện Trung đông sẽ làm mức lạm phát tiềm năng tăng thêm bao nhiêu?

Giả sử các yếu tố khác không đổi, cấu phần Giao thông thường chiếm tỷ trọng 10% trong rổ hàng hóa tính CPI. Chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 40% trong giá thành của mô hình kinh doanh ngành giao thông. Do vậy, nếu nhiên liệu (xăng dầu) tăng 20% như vừa tăng hôm qua có thể dẫn tới mức tăng 0.8% ở CPI. Nếu giá dầu tăng lên $108 như kỳ vọng của giới đầu tư, lạm phát gia tăng cho Việt nam sẽ vào khoảng 0.98%. Khi nhiên liệu tăng, thường các cấu phần khác cũng tăng do chi phí đẩy nên có thể kết luận an toàn rằng lạm phát Việt nam sẽ tăng ít nhất 1% do sự kiện Trung đông, nghĩa là nó có thể tới 5.1-5.5%.

Năm 2025, lạm phát được công bố chỉ 3.31% nhưng dân và doanh nghiệp kêu khó, thu nhập không đủ chi tiêu, chợ hoa Tết khác mọi năm. Năm nay, nếu lạm phát tới 5.1-5.5%, theo logic đó thì có lẽ còn khó hơn. Vậy, nên chăng thay vì GDP tăng trưởng bao nhiêu, nên đặt mục tiêu “việc làm” và việc làm đủ sống cho người dân? Mục tiêu này chắc chắn sẽ đáp ứng được mong muốn của TBT ở câu trích dẫn bên trên, thay vì tăng trưởng thành tích.

Hình từ Bloomberg