#Pháp luật

24HMONEY đã kiểm duyệt

Gần 160 trạm quan trắc bị “bẻ cong dữ liệu”: Doanh nghiệp và nhà cung cấp bắt tay tạo chỉ số ô nhiễm “ảo”

Một đường dây làm sai lệch dữ liệu môi trường quy mô lớn vừa bị phanh phui, khi cơ quan điều tra xác định gần 160 trạm quan trắc tại nhiều tỉnh, thành trên cả nước đã bị can thiệp để “hợp thức hóa” các chỉ số ô nhiễm.

Theo Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, vụ án liên quan đến 59 doanh nghiệp xả thải và 74 bị can – trong đó có cả cán bộ quản lý nhà nước về môi trường. Điểm chung là các hệ thống quan trắc vốn được thiết kế để giám sát khách quan lại bị “bóp méo” nhằm che giấu thực trạng xả thải vượt ngưỡng.

“Phù phép” dữ liệu: Từ vượt chuẩn thành đạt chuẩn

Kết quả điều tra cho thấy, nhiều doanh nghiệp có nguồn phát thải lớn như nhiệt điện, sản xuất thép, nhôm… đã chủ động can thiệp vào hệ thống quan trắc. Thay vì phản ánh đúng thực tế, các chỉ số ô nhiễm bị điều chỉnh giảm mạnh – có trường hợp chỉ còn 1/2 hoặc thậm chí 1/3 so với giá trị thật.

Mục đích rất rõ ràng: giữ cho dữ liệu truyền về cơ quan quản lý luôn nằm trong ngưỡng cho phép, tránh nguy cơ bị xử phạt hoặc đình chỉ hoạt động.

Tại một nhà máy nhiệt điện lớn ở Quảng Ninh, doanh nghiệp bị xác định đã sử dụng phần mềm để “tinh chỉnh” hệ số khí thải. Lãnh đạo đơn vị này thừa nhận việc can thiệp nhằm đảm bảo số liệu báo cáo luôn đạt chuẩn.

Không chỉ doanh nghiệp xả thải, cả đơn vị môi trường cũng vi phạm

Đáng chú ý, sai phạm không chỉ dừng ở các doanh nghiệp sản xuất. Một số công ty hoạt động trong lĩnh vực xử lý môi trường – vốn được xem là “người gác cổng” về tiêu chuẩn xanh – cũng bị phát hiện can thiệp dữ liệu.

Tại một doanh nghiệp xử lý chất thải lớn, lãnh đạo đã chủ động thuê bên thứ ba để điều chỉnh hệ thống quan trắc, đảm bảo các thông số phát thải luôn “đẹp” khi gửi về cơ quan chức năng.

Vai trò của nhà cung cấp thiết bị: “Chìa khóa” của gian lận

Cơ quan điều tra xác định một doanh nghiệp cung cấp thiết bị quan trắc lớn, chiếm hơn 50% thị phần, không chỉ bán hệ thống mà còn trực tiếp hướng dẫn khách hàng cách “lách luật”.

Theo lời khai, việc làm sai lệch dữ liệu không hề phức tạp. Các đối tượng có thể: Thay đổi cấu hình thiết bị phân tích, Can thiệp vào hệ thống lấy mẫu, Điều chỉnh phần mềm truyền dữ liệu Hoặc truy cập từ xa để sửa số liệu trước khi gửi đi.

Thậm chí, đại diện doanh nghiệp này thừa nhận hầu hết các thiết bị quan trắc trên thị trường đều có thể bị chỉnh sửa nếu có chủ đích.

Hệ lụy: Dữ liệu “sạch” nhưng môi trường bẩn

Vụ việc cho thấy một lỗ hổng nghiêm trọng trong hệ thống giám sát môi trường: khi dữ liệu đầu vào bị thao túng, toàn bộ quá trình quản lý trở nên vô nghĩa.

Những con số “đẹp” trên báo cáo có thể đã che giấu tình trạng ô nhiễm kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

Hiện vụ án đang được mở rộng điều tra, với khả năng còn nhiều trạm quan trắc và tổ chức liên quan chưa được làm rõ.