EVN về Bộ Công Thương, được gì mất gì?

Đề xuất chuyển Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) về Bộ Công Thương làm cơ quan đại diện chủ sở hữu được kỳ vọng rút ngắn khoảng cách giữa quản lý ngành và doanh nghiệp nòng cốt, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu tách bạch rõ hơn giữa quản lý nhà nước và quyền chủ sở hữu.

Việc chuyển giao EVN về Bộ Công Thương được kỳ vọng tạo synergy trong quản lý ngành điện, nhưng cần cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và trách nhiệm xã hội.

Đề xuất chuyển EVN về Bộ Công Thương xuất hiện trong bối cảnh ngành năng lượng đối mặt áp lực ngày càng lớn. Theo báo cáo của Bộ Công Thương, Việt Nam đã trở thành nước nhập khẩu ròng năng lượng từ năm 2015; tỷ trọng năng lượng sơ cấp nhập khẩu ròng tăng từ 8,4% năm 2015 lên 43,9% năm 2025.

Trong khi đó, nhu cầu điện vẫn tăng mạnh cùng tốc độ mở rộng của nền kinh tế. Tám tháng đầu năm 2026, sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu toàn hệ thống đạt 235,82 tỷ kWh, tăng 9,3% so với cùng kỳ. Riêng tháng 8 đạt 32,26 tỷ kWh, tăng 8,7%. Điện truyền tải đạt khoảng 190,1 tỷ kWh sau 8 tháng, tăng 10,82%.

Điểm đáng chú ý nằm ở lịch sử thay đổi mô hình sở hữu. Năm 2018, quyền đại diện chủ sở hữu tại EVN được chuyển khỏi Bộ Công Thương. Sau khi Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp giải thể năm 2025, quyền đại diện chủ sở hữu EVN được chuyển về Bộ Tài chính. Đề xuất mới vì vậy là một lần điều chỉnh tiếp theo trong mô hình quản lý vốn nhà nước.

Về lý thuyết, việc đưa quyền chủ sở hữu về cùng đầu mối với cơ quan chịu trách nhiệm về quy hoạch và cung ứng điện có thể rút ngắn quá trình phối hợp, nhất là với các dự án nguồn và lưới điện lớn. Đây là vấn đề đáng chú ý khi nhu cầu đầu tư của hệ thống ngày càng cao.

Tuy nhiên, ranh giới giữa “quản lý ngành” và “quản lý doanh nghiệp” là điểm cần được thiết kế rõ. Nếu không có cơ chế kiểm soát độc lập, nguy cơ xung đột giữa chức năng xây dựng chính sách, điều tiết thị trường và đại diện vốn nhà nước có thể xuất hiện. Chính chuyên gia được phỏng vấn trong bài gốc cũng lưu ý đây là lý do mô hình tách chức năng từng được đặt ra trước đây.

Bài toán tài chính của EVN cũng chưa biến mất cùng với thay đổi cơ quan chủ sở hữu. Tài liệu của EVN cho biết lỗ lũy kế công ty mẹ ước còn khoảng 12.976 tỷ đồng cuối năm 2025; tập đoàn đồng thời cần cải thiện cơ chế giá điện, cân đối tài chính và huy động nguồn lực cho đầu tư giai đoạn 2026–2030.

Với các doanh nghiệp phát điện, xây lắp, thiết bị điện và hạ tầng lưới, thay đổi đầu mối có thể tác động thông qua tiến độ phê duyệt, đầu tư và triển khai dự án. Nhưng hiệu ứng thực tế sẽ phụ thuộc vào cách thiết kế thị trường và cơ chế tài chính, thay vì chỉ nằm ở việc EVN trực thuộc cơ quan nào.