Đừng cất nhắc sai người: Sai lầm thăng tiến kinh điển đang âm thầm hủy hoại doanh nghiệp

Câu hỏi hóc búa cho mọi nhà điều hành: Tại sao chúng ta liên tục biến những nhân viên xuất sắc nhất (Top Performers) thành những nhà quản lý tồi tệ? Sự thật về làn sóng "Quản lý miễn cưỡng" đang âm thầm đẩy nhân sự giỏi rời bỏ công ty.

Nhiều doanh nghiệp vẫn giữ thói quen cũ: Ai làm chuyên môn giỏi nhất thì cho lên làm sếp. Nhưng quản lý con người là một bộ kỹ năng hoàn toàn khác biệt. Việc thăng tiến sai người không chỉ làm mất đi một nhân viên kỹ thuật xuất sắc mà còn tạo ra một nhà quản lý yếu kém, kéo sụt hiệu suất và hủy hoại tinh thần của cả một tập thể.

Theo báo cáo nghiên cứu mới nhất từ Gartner( là công ty nghiên cứu, phân tích và tư vấn công nghệ - quản trị hàng đầu thế giới của Mỹ, nằm trong danh sách S&P 500), thị trường đang chứng kiến một cuộc khủng hoảng ngầm mang tên "Nhà quản lý miễn cưỡng".

Những con số "biết nói" về cuộc khủng hoảng quản lý:

Kết quả khảo sát diện rộng của Gartner đã phơi bày những thực trạng đáng báo động tại các doanh nghiệp hiện nay:

1/4 sếp trung cấp hối hận: Cứ 4 nhà quản lý thì có 1 người (26%) thừa nhận họ ước gì mình không phải làm công việc quản lý con người. Lý do chính đến từ gánh nặng hành chính không tên và áp lực điều hành quá tải.

Thiếu sự chuẩn bị: Có tới hơn 2/3 (gần 70%) quản lý mới được bổ nhiệm mà chưa từng được trải qua bất kỳ khóa đào tạo giả định, chương trình cố vấn hay cơ hội nào để tự đánh giá xem mình có thực sự phù hợp với vai trò làm sếp hay không.

Lý do nhân viên nghỉ việc: Khảo sát chỉ ra rằng chất lượng quản lý kém, sự thiếu tôn trọng và kỹ năng quản trị nhân sự yếu kém chính là 3 nguyên nhân hàng đầu khiến nhân viên quyết định nộp đơn xin nghỉ việc.

Sự khác biệt về hiệu suất của một "Sếp có tâm":

So với những nhà quản lý "miễn cưỡng" hoặc thiếu gắn kết, những nhà quản lý có mức độ cam kết cao sẽ:

Có khả năng cống hiến vượt trội cho doanh nghiệp cao gấp 4 lần.

Khả năng gắn bó lâu dài với công ty cao gấp 2 lần.

Nỗ lực tự nguyện trong công việc cao gấp 3 lần.

Giải pháp từ Gartner: Làm sao để ngừng thăng tiến sai người?

Để ngăn chặn làn sóng "quản lý miễn cưỡng" tàn phá doanh nghiệp, các nhà lãnh đạo nhân sự (HR) và ban điều hành cần thực hiện ngay 3 chiến lược cốt lõi sau:

1. Phơi bày "mặt tối" trước khi bổ nhiệm

Đừng chỉ vẽ ra bức tranh màu hồng về quyền lực và lương thưởng. Hãy cho các ứng viên tiềm năng thấy trước những khía cạnh áp lực và thách thức nhất của vai trò quản lý (như giải quyết xung đột, gánh nặng KPI, thủ tục hành chính). Điều này giúp họ định hình thực tế và tự cân nhắc năng lực chịu đựng của bản thân.

2. Thiết kế "lối thoát" không trừng phạt

Hãy cung cấp cho các ứng viên thử việc làm sếp một "đường lui an toàn". Nếu trong quá trình thử thách, họ nhận ra mình không hợp hoặc không muốn quản lý con người, hãy cho phép họ quay lại làm nhân viên chuyên môn mà không bị hạ bệ danh dự, không bị cắt giảm phúc lợi vô lý hay bị định kiến.

3. Xây dựng lộ trình thăng tiến song song

Sai lầm của nhiều công ty là ép nhân viên phải lên làm quản lý thì mới có thêm tiền và quyền lực. Doanh nghiệp cần xây dựng lộ trình thăng tiến kỹ thuật/chuyên môn song song (ví dụ: Chuyên gia cao cấp) có mức lương và vị thế ngang hàng với cấp Quản lý. Hãy để họ cống hiến bằng thế mạnh chuyên môn thay vì ép họ làm một người quản lý tồi.

Góc nhìn đầu tư & quản trị doanh nghiệp

Chất lượng đội ngũ quản lý trung cận là thước đo sức khỏe vận hành cốt lõi của một doanh nghiệp. Một doanh nghiệp liên tục bổ nhiệm sai người sẽ phải trả cái giá cực đắt bằng chi phí tuyển dụng thay thế, sự sụt giảm năng suất và chảy máu chất xám.

Khi đánh giá một cổ phiếu hay một doanh nghiệp để xuống tiền đầu tư, hãy nhìn vào cách họ phát triển con người: Họ đang tôn vinh các chuyên gia thực thụ, hay đang ép tất cả mọi người phải làm sếp?

Theo tạp chí Harvard Business Reivew tháng 07/2026